* اشكال شهيد صدر بر آخوند و تحليل آن :
استاد شهيد صدر ( قدس سره ) بر فرمايش مرحوم آخوند اعتراض كرده و مىفرمايد :
وَهَذَا الاعتِراضُ غَيرُ وَارِدٍ ؛ إذ الطُولِيَّةُ بَينَ المعَاني المَجَازِيَّةِ مِمَّا لا يَنبَغِي إنكَارُهُ .
و سپس طوليت بين معانى مجازيه را بر مبناى نظريهء قرناكيد توضيح داده ، سرانجام همانند خود مرحوم صاحب كفايه اشكال را در تحقّق صغرى دانسته و مىفرمايد :
إلَّا أنَّ تَطبيقَ هَذِهِ الكُبرَى عَلَى محَلِّ البَحثِ لَا يَخلُو مِن مَنعٍ ؛ إذ لَا مَجَالَ لِزَعمِ طُوليَّةِ الأَعَمِّ لِلصَحِيحِ بَعدَ أن كَانَت العَلاقَةُ المُصَحّحةُ مَحفُوظَةً فِيهِمَا بِدَرَجَةٍ وَاحِدَةٍ عُرفاً « 1 » .
معلوم نيست استاد شهيد به چه دليل كبراى مدّعاى صاحب كفايه را - يعنى طوليت بين معانى مجازى را - مورد اعتراض قرار داده است با آنكه صاحب كفايه بر كبراى طوليت بين معانى مجازيه ايرادى نگرفته است ؛ بلكه مرحوم صاحب كفايه - همچون خود استاد شهيد - تنها تحقق صغرى را در محلّ بحث مشكل دانسته است !
تفاوتى كه بين نظر مرحوم صاحب كفايه و استاد شهيد صدر در اينجا وجود دارد در دليلى است كه براى انكار صغرى در ما نحن فيه بهكار رفته است ؛ زيرا ايراد صاحب كفايه اثباتى است و ايراد استاد شهيد صدر ثبوتى است و بين دو اشكال منافاتى نيست .
* اعتراضات بر تحقّق صغراى مجاز اولى :
بنابراين ، ضمن پذيرش كبراى مجاز اولى و اينكه تصوّر نزاع بين صحيحى و اعمى بر مبناى نظريهء مجاز اولى ممكن است ، مىتوان تحقّق صغراى مجاز اولى را در ما نحن فيه به دو دليل مورد اعتراض قرار داد :
1 ) اينكه تحقّق مجاز اولى ثبوتاً مورد اشكال است ؛ زيرا - چنان كه استاد شهيد فرمودند - بين معناى صحيح و معناى اعم اولويتى وجود ندارد ؛ زيرا مناسبت هر دو با معناى حقيقى در يك سطح قرار دارد و چنين نيست كه مناسبت يكى با معناى حقيقى اقوى و اولى از ديگرى باشد به گونهاى كه مناسبت معناى دوّم ، متفرّع بر مناسبت معناى اوّل با معناى حقيقى باشد ؛
2 ) به فرض آنكه بتوان مناسبتى را تصوّر نمود كه به لحاظ آن ، يكى از دو معنا در عالم ثبوت اولى از ديگرى نسبت به معناى حقيقى باشد ؛ لكن نمىتوان در عالم اثبات ، اطمينان حاصل
هامش
( 1 ) . بحوث فى علم الأصول 187 : 1 . .