تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 279

مساهمون:

ص٢٧٩
فنا در آن صورت ميگيرد ، وجود ندارد ؛ بلكه فانى وجود دارد . لكن ، وجود فانى به سبب فنا ، عين مفنىفيه تلقّى مىشود و فناى عنوان در معنون خود از اين قبيل است . فناى لفظ در معنا به هيچ يك از دو نوع فناى فوق‌الذكر ممكن نيست : 1 ) امّا نوع اوّل كه روشن است ؛ زيرا رابطهء لفظ و معنا رابطهء اضافه و طرف اضافه يا به تعبيرى ديگر : معناىحرفى و معناىاستقلالى نيست كه وجود لفظ در خارج وجودى تبعى و ربطى و وابسته به وجود معنا بشود ؛ 2 ) امّا فناى از نوع دوّم - يعنى فناى در عالم وجود ذهنى - : در جايى متصوّر است كه نحوى از اتّحاد بين فانى و مفنىفيه باشد ؛ مثل صورت انسان در ذهن كه فانى در معناى انسان خارجى است ؛ كه در اينجا صورت انسان در ذهن ، كيف نفسانى است . لكن ، ذهن ، آن را عين انسان خارجى مىبيند ؛ زيرا ميان صورت انسان و انسان خارجى اتّحاد حقيقى وجود دارد ؛ از اين نظر كه ماهيت واحد دارند ؛ لذا مىتوان صورت انسان را فانى در انسان خارجى دانست . لكن ، رابطهء لفظ و معنا از اين قبيل نيست ! زيرا هيچ‌گاه لفظ عين معنا نيست تا بتوان آن را فانى در معنا يافت و اعتبار اتّحاد لفظ و معنا ، تنها يك معناى اعتبارى درست مىكند در حالى كه اگر لفظ بخواهد فانى در معنا باشد ؛ بايد در معناى حقيقى كه همان وجود خارجى معناست - نظير انسان خارجى - فانى شود ! و چنين فنايى براى لفظ متعقّل نيست . بنابراين ، آليت لفظ براى معنا به مفهوم فناى لفظ در معنا نمىتواند باشد . * شرط چهارم : شرط چهارم استعمال - بنابر آنچه استاد شهيد ( رحمه الله ) تقرير ميكنند - : استحضار حيثيت مصحّح دلالت لفظ بر معناست ؛ كه حيثيت مصحّح در معانى حقيقى : « وضع » است ، و در معانى مجازى : « وضع » است به اضافهء « قرينه » . طبق بيان استاد شهيد ، استحضار وضع در استعمال لفظ در معناى حقيقى لازم نيست ؛ زيرا وضع تنها حيثيت تعليليهء تصحيح استعمال لفظ در معناى حقيقى است نه حيثيت تقييدى . لكن ، در استعمالات مجازى ، گفته مىشود : استحضار حيثيت مصحّحه - كه وضع براى معناى حقيقى باشد به ضميمهء قرينه - لازم است . اين ، بدان معناست كه در هر استعمال مجازى ، ملاحظهء معناى حقيقى در حين استعمال لازم است . استاد شهيد ، اين مطلب را نميپذيرند و با توجّه به نظريهء قرن‌اكيد - همان‌گونه كه در گذشته نيز اشاره كرديم - صرف اقتران مجاز را با معناى حقيقى مصحّح استعمال مجازى ميدانند ، و ملاحظهء معناى حقيقى را دخيل در صحّت استعمال مجازى نميدانند . در نتيجه اين شرط از شروط استعمال ، از ديدگاه استاد شهيد پذيرفته نيست .