صليبيها پس از تصرف شهر نيقيه « 1 » و سپردن آن به امپراتور روم سرمست از پيروزى و اميدوار به آينده در پهنهء آسياى صغير به حركت در آمدند « 2 » ؛ و سرانجام پس از تحمل خسارت فراوان خود را به بيت المقدس رساندند . بنابر نقلى خليفهء فاطمى پيام داد كه حاضر است با آنان بر ضد سلجوقيان هم پيمان گردد ، مشروط بر اينكه حاكميّت قدس از آن او باشد و در مقابل ، زايران مسيحى نيز بدون سلاح و در گروههايى كمتر از سيصد نفر به شهر وارد شوند و مكانهاى مقدسشان را زيارت كنند . اما صليبيها به چيزى كمتر از تسليم بىقيد و شرط قدس رضايت ندادند و در هفتم ژوئن سال 1095 م / 492 ه شهر را در محاصره گرفتند . بيت المقدس برج و بارويى استوار داشت و سربازان بسيارى زير فرمان افتخار الدوله ، حاكم فاطمى ، از آن پاسدارى مىكردند . پايدارى و سرسختى مدافعان مانع از آن شد كه نيروهاى خستهء صليبى بتوانند به آسانى شهر را تسخير كنند . حملهء مهاجمان چندين بار ناكام ماند .
تدابيرى كه مدافعان براى در تنگنا قرار دادنشان انديشيده بودند ، كارشان را بسيار دشوار ساخت ؛ به طورى كه براى تأمين آب آشاميدنى خويش به رنج و سختى افتادند . در اين شرايط ، يك عامل بيش از هر چيز ديگرى روحيهء متجاوزان را تقويت مىكرد و آن همانا وعظ و ورد خواندن كشيشان بود « 3 » .
سر انجام ساخت برجهاى بزرگ متحّرك ، رسيدن به پاى قلعه را امكانپذير ساخت و در پى آن قدرت پايدارى مدافعان در هم شكسته شد . صليبيان به شهر در آمدند و يكى از وحشتناكترين فجايع تاريخ را در مقدسترين مكان دينى خود آفريدند . به جز شمارى از مسلمانان زير فرمان افتخار الدوله كه در ازاى پرداخت مالى هنگفت از شهر بيرون رفتند ، ديگران در معرض نابودى قرار گرفتند . از بيم همكارى با مهاجمان ، مسيحيان ساكن قدس پيش از محاصره به وسيلهء مدافعان از شهر بيرون رانده شده بودند و حاضران در شهر يا مسلمان بودند و يا يهودى ؛ كه البته براى مهاجمان تفاوتى نمىكرد : همه بايد از دم تيغ
هامش
( 1 ) . نيقيه : شهر قديم آسياى صغير . . . در قرون وسطى معتبر بود . در 1078 به دست سلجوقيان و در 1097 به دستجنگجويان صليبى افتاد . ( ر . ك . دايرة المعارف فارسى ) .
( 2 ) . ر . ك . تاريخ جنگهاى صليبى ، ج 1 ، ص 238 - 245 .
( 3 ) . ر . ك . تاريخ جنگهاى صليبى ، رانسيمان ، ج 1 ، ص 373 . نيز ر . ك . تاريخ اورشليم ، ص 210 - 211 .