نفوذ اتّحاد جماهير شورى ( سابق ) مىديد ، با سلطهء انحصارى آن كشور بر منطقه نيز هيچگونه مخالفتى نداشت ؛ و البته لازم بود كه خلأ حاصل از خروج بريتانيا پر گردد . از آن پس دور تازهاى از روابط ميان آمريكا با كشورهاى حوزهء خليج فارس و ازجمله ايران آغاز مىگردد كه مىتوان آن را در دو مقطع دوران « جنگ سرد » « 1 » و حاكميت نظام دو قطبى بر جهان و دوران « پس از جنگ سرد » و فرو پاشى شوروى ، تلاش آمريكا براى ايجاد نظم نوين در جهانى يك قطبى مورد بررسى قرار داد . در مبحث دوران پس از جنگ سرد نيز آنچه را كه به ايران مربوط مىشود در دو بخش قبل و بعد از انقلاب اسلامى مىتوان مورد بحث قرار داد ؛ و در پايان ، حوادث پيش آمده ، پس از « يازده سپتامبر » « 2 » ، خاورميانه را بايد در چارچوب نظريه برخورد تمدنها و آغاز جنگهاى صليبى جديد تحليل و تفسير كرد .
اما پيش از هر چيز لازم است به جنبههاى گوناگون اهميت خليج فارس براى آمريكاو اصلىترين انگيزههاى حضور اين كشور در منطقه و نيز زمينههاى اين حضور اشاره گردد .
1 . دلايل حضور آمريكا در خليج فارس
1 - 1 . مقابله با نفوذ شوروى :
قدرت فزايندهء آمريكا پس از جنگ دوم جهانى به اين كشور امكان داد كه در بيشتر نقاط دنيا حضور يابد ؛ و مبارزه با كمونيسم و جلوگيرى از نفوذ شوروى و ايجاد موانع امنيتى بر گرد اين رقيب قدرتمند اقتضا مىكرد كه ايالات متحده بر حوزهء خليج فارس پنجه افكند .
2 - 1 . انرژى و وجود منابع بسيار بزرگ نفت در زير بستر خليج فارس ؛
آمريكا كه تا پيش از سال 1948 م يكى از صادر كنندگان نفت بود ، از آن پس به وارد كننده تبديل گشت و دليل آن
هامش
( 1 ) . اين واژه پس از جنگ جهانى دوم بر سر زبانها افتاد و منظور ، اوضاع بغرنج بين المللى و تشديد وخامت در رابطهبين كشورهاى سوسياليستى و كشورهاى سرمايه دارى است . يكى از ويژگيهاى جنگ سرد اين است كه با وجود ادامهء روابط سياسى بين كشورها ، به علت جريان داشتن حملات تبليغاتى ، تشنّج و جبههگيرى در برابر يكديگر ، محيط مناسبات بين المللى وخيم مىشود و عدم اعتماد جاى تفاهم را مىگيرد . مسابقات تسليحاتى يكى از عوامل اصلى جنگ سرد است . ( فرهنگ علوم سياسى ، آقا بخشى ، على ، نشر تندر ، تهران ، 1363 ، ص 51 - 52 ) .
( 2 ) . در يازدهم سپتامبر سال 2001 ، دو هواپيماى جت به برجهاى دوقلوى تجارت جهانى در نيويورك و هواپيمايىديگر به ساختمان پنتاگون برخورد كردند . ( ر . ك . يازده سپتامبر ، گروه نويسندگان و مترجمان ، نشر ديگر ، تهران ، 1380 ، ص 15 ) .