در اجراى اين سياست در سالهاى 1843 م و 1852 م ميان انگلستان و كشورهاى حوزهء خليج فارس قراردادهايى به امضا رسيد كه تسلط كامل بريتانيا را بر اين منطقهء استراتژيك تأمين و تضمين مىكرد . انگلستان در طول دوران حضور خود در خليج فارس پيوسته در امور داخلى ايران دخالت مىكرد و چندين بار مناطق ساحلى ايران را به اشغال درآورد . در منازعهء ميان ايران و عثمانى - بر سر اروند رود - به نفع عثمانى اين كشور وارد عمل گرديد ؛ و هيچ گاه اجازه داشتن ناوگان دريايى نيرومندى را به ايران نداد « 1 » .
براى نمونه پس از آنكه امير كبير تصميم به ايجاد ناوگان دريايى كوچكى در خليج فارس مىگيرد ، شيل - وزير مختار انگليس - در گزارشى به وزير خارجهء انگلستان موضوع را با او درميان مىگذارد ؛ و در ارز يا بى خودش انجام چنين كارى را به زيان انگلستان نمىبيند . اما پاسخى كه در نهايت از وزير خارجه - پالمرستون - دريافت مىكند چنين است :
به شما دستور مىدهم كه به اطلاع امير نظام برسانيد كه دولت انگلستان نمىتواند با پيشنهاد وى راجع به تحصيل كشتيهاى منظور موافقت نمايد « 2 » .
بارى بريتانيا همچنان قدرت برتر و مسلط منطقهء خليج فارس بود ؛ تا آنكه وقوع جنگ جهانى دوم و نيز وقوع رويدادهايى مانند ملى شدن نفت در ايران ( 1951 ) ، كودتاى عراق ( 1958 ) و استقلال كويت ( 1961 ) موجب محدوديت نفوذ اين كشور گرديد و به دنبال آن پالمرستون - وزير خارجهء وقت بريتانيا - اعلام كرد كه اين كشور از خليج فارس بيرون خواهد رفت « 3 » .
آمريكا در خليج فارس
در پى خروج انگلستان از خليج فارس نوبت حضور به آمريكا رسيد . از آنجا كه ايالت متحده ، تا آن هنگام ، حضور بريتانيا را در خليج فارس تأمين كنندهء هدف عمدهء خود يعنى مقابله با
هامش
( 1 ) . همان ، ص 266 - 341 .
( 2 ) . امير كبير و ايران ، آدميت ، فريدون ، انتشارات خوارزمى ، چاپ پنجم ، تهران ، ص 303 ( به نقل از انگليس ، 157 / 60 پالمرستون به شيل ، 11 فوريه 1851 ) .
( 3 ) . سياست امنيتى آمريكا در خليج فارس ، ص 30 ، به نقل ازnierof ' tcudno cfoe cruoseht' nannekeyr oeG 011 . p 7491 yluj'x xxycilop