حضور و رقابت صليبيها در خليج فارس
پيش از كشف دماغهء اميدنيك و راه دريايى جديد براى رسيدن به هند و خاور دور ، تجارت ادويه و ابريشم و ادويهء مشرق زمين از طريق خليج فارس به دجله و سپس از بغداد و - بادية الشام به بنادر سوريه در ساحل مديترانه و از آنجا به اروپا حمل مىگرديد . از عوامل مهمى كه موجب دگرگونى اين وضعيت را فراهم آورد و تأثير فراوانى در تاريخ خليج فارس گذارد ، تشكيل دولت تركان عثمانى و استيلاى آنان بر سواحل درياهاى سياه ، مرمره و مديترانه و نيز بر مناطق شام و مصر و حجاز بود كه با فتح قسطنطنيه به سال 857 ه / 1453 م به اوج رسيد تعصب شديد تركان نسبت به عيسويان تجارت عظيم ميان شرق و غرب عالم را از رونق انداخت و در نتيجه كالاهاى نفيس مشرق زمين در اروپا ناياب گرديد . از اين رو شمارى از بازرگانان اروپايى در سدد يافتن راههايى تازه برآمدند كه از جمله آنها دريانوردان و بازرگانان پرتقال بودند « 1 » .
در حدود سالهاى 893 - 4 ه / 1488 - 89 ميلادى يكى از كارگزاران شاه پرتغال به نام كوويليائو از هرمز ديدن كرد . پس از سفرهاى دياش ( 891 ه / 1486 م ) و واسكودوگاما ( 903 - 4 ه / 1497 - 98 م ) ، راه دريايى به هند گشوده شد « 2 » و بازرگانى ميان هند و اروپا از سر گرفته شد . به سبب نزديكى خليج فارس به پايگاههاى پرتغاليها در هند و نيز تسلط نداشتن هيچيك
هامش
( 1 ) . ر . ك . دايرة المعارف فارسى ، واژهء خليج فارس .
( 2 ) . از اين پس پادشاه پرتغال خود را « خداوند كشتيرانى و تجارت هندوستان ، حبشه و عربستان ناميد » . ( قائم مقامى ، جهانگير ، مجموعه مقالات خليج فارس ، ج 2 ، ص 457 ) .