جزيرهء هرمز كه در سفرنامههاى جهانگردان از آن به عنوان « جزيرهء گنج » ياد شده به عنوان بندرى تجارى و پايگاهى نظامى در نزد دريانوردان ، بازرگانان و سياستمداران بسيار با اهميت بوده است . به ويژه آنكه اين جزيره مركز توليد غلّات ، نيشكر ، انگور و نيل بوده و اسبهاى اصيل و گران قيمت پرورش يافته در آن به هندوستان صادر مىشده است . در سفرنامهها و نوشتههاى كسانى چون ابن بطوطه ، - جهانگرد معروف عرب مراكشى - ، ماركوپولو - شاهزادهء ونيزى - و نيز كاموئنس - شاعر پرتغالى و ميلتون - شاعر انگليسى - از هرمز به عنوان مركز تجارى زيبا ، پر رونق و پر كالا ياد شده است ؛ و بالاتر از همه اينكه گفتهاند : « اگر جهان انگشترى باشد ، هرمز نگين است كه بر آن مىدرخشد » « 1 » .
وجود مرواريد در سواحل بحرين ، از ديگر عوامل رونق تجارت در خليج فارس بوده است . صنعت صيد مرواريد تا پيش از سال 1348 ش كه مرواريدهاى ژاپنى رواج يافت يكى از جاذبههاى بزرگ تجارى را تشكيل مىداده است « 2 » . ؛ و سرانجام كشف منابع بزرگ نفت در بستر و سواحل خليج فارس ، ارزش اقتصادى آن را صد چندان كرده است . واقع شدن بزرگترين ذخاير انرژى جهانى در اين منطقه ، چنان جايگاهى در تكنولوژى و اقتصاد جهانى به آن بخشيده كه با هيچ جاى ديگرى قابل مقايسه نيست ؛ و تا هنگام يافت شدن منبعى جديد به جاى نفت و گاز سرنوشت صنعت جهانى در ژرفاى چاههاى نفت خليج فارس رقم خواهد خورد .
انگيزههاى ايران براى پذيرش صليبيها
پيش از بحث دربارهء موضوع انگيزههاى حكمرانان ايران در پذيرش صليبيها و استقبال از فعّالان تجارى و مذهبى آنان ، لازم است يك نكته مهّم مورد اشاره قرار گيرد و آن اينكه دولتمردان صفوى تا پيش از شاه عباس يكم و نيز در دورههاى پس از وى ، نسبت به مخالفان مذهبى خويش ، به جز مسيحيان ، روشى سخت گيرانه داشتند . مسيحيان كه در طول دوران
هامش
( 1 ) . ر . ك . خليج فارس ، دلدم ، ص 31 - 32 .
( 2 ) . ر . ك . دايرة المعارف مصاحب .