« فرداى آن روز دهم نوامبر ( 28 رجب ) از بامداد جنگ شروع شد . با وجود افزونى بسيار شمارهء سپاه تركان كه لااقل 40000 مرد بودند ( بعضى از مورخين حتى مىگويند بيش از 100000 تن ) نخست نصارا فتح كاملى كردند . به فشار سوارانى كه به فرماندهى ژان دوهونياد بود ، قواى ترك تسليم شده و شروع كرده بودند پراكنده شوند . سلطان خود كه عدهء قليلى پاسبانان براى او مانده بود در خطر گرفتار شدن بود . »
« بى باكى ولاديسلاو ، كه مىگويند مىترسيد تمام افتخار فتح نصيب پهلوان مجار شود ، نتايجى را كه پيش از آن به دست آمده بود از ميان برد . پادشاه لهستان به سوى خطوط دشمن پيش رفت و در صدد بود كه خود را به سلطان برساند . همراهان او صفوف يكى چريان ( ينى چريان ) « 1 » را در هم شكستند ولى ايشان دوباره نظام گرفتند و دوتن از ايشان به اسب شاه رسيدند . چون با يك ضربه تبر پاى اسب را بريدند به زمين افتاد و سوار را با خود مىكشيد و وى بدين طريق به دست يكى چريان افتاد . سر شاه را بريدند و بر نيزهاى كردند . متن عهدنامهء صلحى را كه او امضا كرده و به انجيل سوگند خورده بود بر سر نيزه ديگر كرده بودند . تركان اين خلف سوگند را نه فراموش كرده و نه عفو كرده بودند . »
به اين ترتيب تلاش صليبها براى رهانيدن قسطنطنيه از خطر سقوط ناكام ماند . سرانجام با تصرف قسطنطنيه « 2 » در ماه مه 1453 م ( جمادى الاولى 857 ه ) به دست سلطان محمد دوم عثمانى مشهور به فاتح ، يكى از بزرگترين حوادث تاريخ جهان رقم خورد .
پس از فتح قسطنطنيه
قسطنطنيه - استانبول كنونى - پايتخت روم شرقى بود . امپراتورى روم در سال 395 م به دو بخش شرقى و غربى تقسيم گرديد ؛ كه شبه جزيرهء بالكان و آسياى صغير بخشهاى عمدهء
هامش
( 1 ) . ينى چرى ؛ در تركى به معناى قشون جديد ، در ارتش قديم عثمانى به سربازانى گفته مىشد كه از فرزندان مسيحيانممالك مفتوحه تشكيل مىگرديد و تحت تعليمات سخت قرار داده مىشدند . ينى چريها بعدها قدرت فراوان پيدا كردند و در عزل و نصب سلاطين مؤثر شدند . در قرن 17 م بيشتر عضويت اين قشون ارثى بود و مسيحىزاده بودن ضرورتى نداشت . سلطان محمود دوم با يك قتل عام اينان را از ميان برد . ( دايرة المعارف فارسى ) .
( 2 ) . پايتخت سابق امپراتورى بيزانس پس از آن امپراتورى عثمانى كه از سال 1930 م رسماً استانبول خوانده مىشود . ( دايرة المعارف فارسى ) .