گنجينههاى فرقهء خويش را نجات دهد ، خانهها همه تاراج شد و هر خانه خدائى كه اموال خويش را بى درنگ و به طور يك جا تسليم نكرد ، به اتفاق همهء كسان خويش در دم به قتل رسيد . در حدود پنج هزار تن زندانى مسلمانان و يهود و عيسوى را بردند تا به غلامى بفروشند . رشتهاى دراز از اسب و الاغ و اشتر اموال غارت شده را به كشتيها مىبرد ، و چون حمل آنهاپايان يافت ، چهار پايان نيز ، چون صاحبان خود ، به خون كشيده شدند . فساد اجساد حيوان و انسان سرتاسر شهر را از بوى گند آكنده بود « 1 » . چيرگى صليبها بر اسكندريه و قتل و غارت در اين شهر به ظاهر يك پيروزى نظامى به شمار مىآمد و به دلايل گوناگون از جمله دلايل تجارى شور و شوقى را براى ادامهء جنگ بر نينگيخت . بسته شدن اسكندريه ، به مثابهء يك بندر مهم تجارى ، موجب نگرانى و نارضاى بازرگانان غربى شد و بهاى ادويه و ابريشم شرقى كه غربيان با آن خو گرفته بودند فزونى يافت . غارت اسكندريه كينهاى كه مدت نيم قرن ميان مسيحيان و مسلمانان فرو خفته بود بيدار كرد . مسيحيان در قلمرو مصر مورد آزار و اذيت قرار گرفتند و مدت سه سال درهاى آرامگاه قدس برويشان بسته شد « 2 » .
پس از آن به جز چند موفقيت زود گذر و چند حملهء بىحاصل كه به وسيلهء اروپائيان انجام شد ، اقدام جدى و چشمگير ديگرى صورت نگرفت ، و قدرت يافتن تركان عثمانى در آناطولى ، استراتژى نظامى اروپائيان را به طور كامل تغيير داد . آنان از اين پس ناگزير بودند كه براى رسيدن به قدس از سد نيرومند تركان متعصب و پيكار جو عبور كنند . تركانى كه بالكان را در نورديدند و قسطنطنيه را در معرض خطر قرار داده بودند « 3 » .
هامش
( 1 ) . تاريخ جنگهاى صليبى ، ج 3 ، ص 529 .
( 2 ) . تاريخ جنگهاى صليبى ، ج 3 ، ص 532 .
( 3 ) . ر . ك . همان .