صائب تبريزى ( 1016 - 1081 ه )
ميرزا محمد على صائب ( 1016 - 1081 ه . ) در اصفهان ولادت يافت .
صائب از اعقاب شمس الدين محمد شيرين مغربى تبريزى است و پدرش نيز از تاجران تبريزى اصفهان است و به همين جهت به صائب تبريزى شهرت يافت . صائب پس از تحصيلات و كسب فنون شاعرى ، مورد علاقهء شاه عباس قرار گرفت و در عهد سلطنت شاهجهان به هند رفت و چندى بعد به ايران بازگشت و سمت ملك الشعرائى شاه عبّاس ثانى يافت .
صائب در غزل از استادان مسلّم است و شيوهء خاصش تمثيل و مضمون آفرينى است . اين قصيده را در وصف كعبه ، زادگاه على ( ع ) و مناقب آن حضرت سروده است .
« * » بهترين خلق بعد از بهترين انبياء
اى سواد عنبرين فامت سويد اى زمين * مغز خاك از نكهت مشكين لبانت نافه چين
موجهاى از ريگ صحرايت صراط المستقيم * رشتهاى از تار و پود جامهات حبل المتين
در بيابان طلب يك العطش گوى تو خضر * در حريم قدس يك پروانهات روح الامين
مصرع برجستهء ديوان موجودات را * از حجر اينك نشان انتخابت بر جبين
ميهماندارى به الوانهاى رحمت خلق را * چون خليل اللّه دارى هر طرف صد خوشه چين
از ثبات مقدم خود عذرخواهى مىكنى * پاى عصيان هر كه را لغزيد از اهل زمين
گرد فانوس تو گشتن كار هر پروانه نيست * نقش ديوار است اينجا شهپر روح الامين
تا ز دامن گيريت كوته نماند هيچ دست * مىكشى چون پرتو خورشيد دامن بر زمين
هر گنهكارى كه زد بر دامن پاك تو دست * گرد عصيان پاك كردى از رخش با آستين
ساغر لبريز رحمت را تو زمزم كردهاى * چون به رحمت ننگرى در سينههاى آتشين ؟
هامش
( * ) كليّات صائب تبريزى ، مقدّمه و شرح حال به قلم شادروان اميرى فيروزكوهى ، انتشارات كتابفروشى خيام ، تهران 1333 ش .