39 انديشههاى سياسى قطب الدين نيريزى در فصل الخطاب
بخش ديگرى از آراء قطب الدين دربارهء فتنهء افغان به ضميمهء اطلاعات جالبى دربارهء تعارض فقيهان و عارفان در كتاب فصل الخطاب وى آمده است . ابتداء توضيحى دربارهء اين كتاب داده ، و سپس به بيان ديدگاههاى او مىپردازيم .
يكى از آثار قطب الدين نيريزى كتاب فصل الخطاب است ؛ اين اثر تلفيقى از نظم و نثر عربى ( نثر آن ذكر احاديثى در توضيح مطالب ذكرشده در اشعار است ) است كه در يك مقدمه ، سيزده تحميد و يك خاتمه ، تنظيم و تبويب شده است ؛ مجموعهء اين اشعار ، شامل يك قصيدهء تائيه مفصل و مبسوطى است كه از توحيد خداوند آغاز شده ( تا تحميد يازدهم ) و پس از آن ضمن دو تحميد دوازدهم و سيزدهم ، به ذكر معناى نبوت و ولايت و برخى از شئون ائمه معصومين عليهم السلام انجام يافته است . اين مجموعهء شعر كه ملقب به فصل الخطاب شده و با همين نام نيز شهرت دارد ، با اسم حكمة العارفين نيز ناميده شده است :
الا إنّ نظمى « حكمة العارفين » إذ * تعلّمت من مشكاتهم نور حكمتى
و لقّبته « فصل الخطاب » لأنّه * سيفصل بين الحكمة النبوية « 1 »
فصل الخطاب به همراه شرح فارسى آن توسط ابو القاسم خوئى ملقب به نورالانوارى ، به سال 1334 قمرى تحت عنوان ميزان الصواب در سلماس به چاپ رسيده است . « 2 » آقاى محمد خواجوى ضمن معرفى اجمالى اين نسخهء چاپى نوشتهاند كه از صفحهء 523 آن كتاب كنز الحكمة آغاز مىشود . « 3 » در حاشيهء متن شرح شده ، در صفحهء 523 ، « مقدمه اول » آمده است ، اما در متن ، به نام كنز الحكمة اشاره نشده است . اين مقدمات همانطوركه آقاى خواجوى اشاره كردهاند تا هفت مقدمه و هيجده بصائر ادامه مىيابد .
نسخهء چاپى مورد استفادهء ما نبوده و در عوض ، نسخهء خطى بسيار زيباى كتابخانه
هامش
( 1 ) . نيريزى ، فصل الخطاب ، نسخه 7269 مرعشى ، ص 84
( 2 ) . دو نسخه از اين متن چاپى در كتابخانهء آية اللّه مرعشى در قم موجود است .
( 3 ) . نك : خواجوى ، رسالهء روحيه و منهج التحرير ، ص 22