باب در مثنوى تسبيح كربلا مىگويد :
در صفاهان ز غم نجاتش داده * جاى در ساحل نجاتش داده « 1 »
قزوينى نيز از وى به عنوان يكى از مشاوران نادر شاه ياد كرده و اينكه وقتى نادر به نجف رفت « ميرزا زكى استعفا داده ، در آن اماكن شريفه مجاور گرديد و نديم تخلص مىكرد . » « 2 »
براساس گزارش غلام همدانى مصحفى ، وى نزد نادر شاه محبوبيت بالايى داشته ، به آن « درجه كه پاى كرسى شاه ، گليم براى نشستنش پهن مىكردند » . « 3 »
آنچه در اينجا آوردهايم ، گزيدهاى است از اشعارى كه وى در ضمن قصايد مختلف خود آورده است . بخش ديگرى هم از مثنوى درّ نجف او اخذ شده است . نسخهاى از كليات وى در كتابخانه مجلس به شمارهء 1080 موجود است . متأسفانه نسخه مورد استفاده ، برگشمارى نداشته و به طور تقريبى بايد اظهار كنم كه اشعار گزينششده ، از برگ 69 تا حدود برگ 120 مىباشد . به اميد آنكه محققى همّت كرده ، كليات نديم را به زيور طمع بيارايد .
براساس آنچه گذشت ، در اينجا ، با شاعرى روبرو هستيم كه خود در جريان فتنهء افغان در اصفهان حضور داشته و مشاهدات خود را به زبان شعر عرضه كرده است . تفاوت وى با شاعر مكافاتنامه در اين است كه نديم تنها به طور ضمنى ابياتى را دربارهء فتنهء افغان سروده و مثنوى و منظومهء ويژهاى براى آن ندارد . او خود در اين ماجرا سختىهاى زيادى كشيده و از سوز دل در آستان امير مؤمنان عليه السلام ، از اوضاع گله كرده كرده و ضمن شكايت خود به آثار فتنهء افغان و نيز به پارهاى از علل آن اشاره دارد .
نكته قابل توجه دربارهء وى اين است كه او همانند شاعر مكافاتنامه و قطب الدين نيريزى ، گرايشات عارفانه و صوفيانه دارد و از اين زاويه به انتقاد از اوضاع مىپردازد :
در مقام بدسلوكىها باز باب سلوك * ذكر يا اللّه را در جهر گفتنها خطاست
در مجالس امر معروفست صحبت با زنان * نهى منكر منحصر در منع مردان خداست
در موارد ديگرى نيز از گرايش درويشى خود ياد مىكند .
تا مشرف شد به درويشى نديم ، القصه ديد * فيضها از مرشد كامل امير المؤمنين
بدين ترتيب او نيز نمونهاى از افرادى است كه گرايش به نوعى تصوف سياسى داشتهاند كه البته غلظت آن در حد شاعر مكافاتنامه و يا انديشههاى نيريزى نيست .
هامش
( 1 ) . حائرى ، عبد الحسين ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مجلس ، ج 3 صص 438 - 440 ( قبل ما 2 ) صص 322 - 324
( 2 ) . قزوينى ، فوايد الصفوية ، ص 153
( 3 ) . عقد ثريا ، ( اورنگآباد ، 1934 ) ، ص 58