اصطلاح « امام عادل » در بسيارى از موارد در فقه شيعه ، از جمله مبحث نماز جمعه ، به كار رفته و ورود آنها در احاديث ، اين بحث را در پى داشته است كه آيا مقصود از امام عادل ، امام معصوم است يا آن كه شامل امام جماعت هم مىشود . اين سخن ، حتى دربارهء اصطلاح سلطان عادل نيز مطرح شده و نوعا در اين باب ، آن را عبارت از امام معصوم عليه السلام دانستهاند . در اينجا ، هم به قرينه روايت مذكور و هم از حيث امكان عملى شدن اعتكاف ، امام عدل را اعم از معصوم دانسته است . شيخ حر عاملى ، نيز در وسايل ، اصطلاح « امام عدل » را نظير « شاهد عدل » دانسته است . « 1 »
شيخ لطف اللّه نكتهء مهم تعبير « امام عدل » را ، مفهوم « عدل » دانسته و آن را منحصر در امام معصوم نكرده است . در عين حال ، همو ، تعبير سلطان عدل را منحصر در معصوم عليه السلام دانسته است . مؤلف ، دايرهء اعتكاف را از مساجد جامع به مساجدى كه جماعت در آن برگزار مىشود ، توسعه داده و با استناد به برخى از روايات ، اقامهء نماز جماعت را در يك مسجد ، براى اعتكاف ، كافى دانسته است . البته تأكيد دارد كه مسجد بايد مسجد بزرگى باشد نه در حد مساجد محلى يا مسجد بازار و امثال ذلك .
وى با اشاره به آراء برخى از فقهاى متقدم در اينكه تنها در مساجد اربعه اعتكاف رواست ، اسامى جمعى از علماى عصر خود را كه اغلب علماى جبل عامل هستند ، ذكر كرده و رأى آنان را چنين دانسته كه در هر مسجد جامعى اعتكاف جايز است . از جملهء آنان مرحوم شيخ بهايى است كه در هنگام تأليف اين رساله در قيد حيات بوده است . همچنين شيخ علىّ بن عبد العالى ميسى - و نه كركى - جدّ نويسنده و نيز شهيد ثانى و بسيارى ديگر .
مؤلف درباره اينان با اشاره و به الفاظ مد اللّه ظله و قدس اللّه روحه ، حيات و ممات آنها را در زمان خود متذكر مىشود . اطلاعاتى كه وى دربارهء اين افراد مىدهد ، بعضا قابل توجه و جالب است . رأى افرادى كه هم عقيده با او هستند ، با ذكر نسب آنان چنين است : . . . محقق ثانى - كركى - و دو فرزند باهوش او : شيخ عبد العال و شيخ حسن ممتحن - قدس الله سرهم - و دو سبط او سيد حسين مجتهد عاملى و امير محمد باقر - قدس الله روح الاوّل و مدّ ظل الثانى - و شهيد ثانى و نوادگان او شيخ حسن و سيد محمد - قدس الله ارواحهم - و شيخ اجل اكرم ، خاتمة المجتهدين شيخ بهايى و پدرش شيخ حسين حارثى صمدى عاملى - مد الله ظل الاول و رفع روح الثانى - و استاد كل بعد از شيخ ، شيخ علىّ بن عبد العال عاملى ميسى - جد بزرگ ما - و دو فرزند نجيب او : شيخ ابراهيم - جد ما - و برادرش شيخ جعفر . و سيد سند سيد حسن شفطى عاملى شاگرد جد ما شيخ نور الدين على ميسى ؛ و دو شاگرد
هامش
( 1 ) . عاملى ، شيخ حر ، وسائل الشيعة ، ج 7 ، ص 402