21 نسخههاى مهاجر از بلاد عربى به ايران صفوى
در آمد بحث
در نخستين روزهاى تشكيل دولت صفوى ، مذهب شيعهء امامى به عنوان مذهب رسمى حكومت پذيرفته و اعلام شد . تشيع خاندان شيخ صفى ، از هر زمان كه بوده باشد ، در آغاز تشيعى فقاهتى و علمى نبوده و افزون بر نبودن عالمان و دانشوران فقيه شيعى ، آثار و كتابهاى فقهى شيعه در دسترس آنها قرار نداشته است . بلافاصله پس از روى كار آمدن صفويه ، مهاجرت علما و دعوت از آنها آغاز شد . اين مسئله در مقالههاى مختلفى مورد بحث و بررسى قرار گرفته است . آنچه كمتر مورد توجه قرار گرفته ، آن است كه در كنار مهاجرت علما ، آثار و نوشتههاى علماى شيعه نيز از مناطق عربى راهى ايران شد و عامل مهمى در ايجاد تحول مذهبى در كشور ما گرديد .
پيش از اين كه اين بحث را دنبال كنيم ، لازم است اشاره كنيم كه عدم وجود آثار شيعى در ابتداى تشكيل دولت صفوى مورد توجه مورخان بوده است . اظهار نظر مهم در اين زمينه سخن روملو در احسن التواريخ است . وى نوشته است :
در آن اوان ، مردمان از مسائل مذهب حق جعفرى و قواعد و قوانين ملت ائمهء اثناعشرى اطلاعى نداشتند ؛ زيرا كه از كتب فقه اماميه چيزى در ميان نبود و جلد اول از كتاب قواعد اسلام [ قواعد الاحكام فى معرفة الحلال و الحرام ] كه از جملهء تصانيف سلطان العلماء المتبحرين شيخ جمال الدين مطهر حلى است كه شريعت پناه قاضى نصر الله زيتونى داشت ، از روى آن تعليم و تعلّم مسائل دينى مىنمودند تا آن كه روز به روز آفتاب حقيّت مذهب اثناعشرى ارتفاع پذيرفت و اطراف و اكناف عالم از اشراق لوامع طريق تحقيق از مشارق منوّر گرديد . « 1 »
در اين باره لازم است تا اصلاحى صورت گيرد . به نظر مىرسد كه اين سخن به طور
هامش
( 1 ) . روملو ، حسن بيك ، احسن التواريخ ، ص 86