15 تاريخ مسألهء غنا در دورهء صفوى
در آمد بحث
اجتهاد فقهى ، تلاشى عالمانه جهت به دست آوردن احكام شرعى با اتكاى بر كتاب ، سنت ، عقل و اجماع ، در چهار چوب قواعد اصولى است . با اين حال ، شناخت بستر تاريخى يك مسألهء فقهى يا كلامى ، مىتواند در فهم درست آن كمك شايستهاى بنمايد . طبيعى است كه هر مسألهء فقهى ، در زمانى خاص پديد آمده و طى زمانى دراز ، با توجه به تحولات مختلف تاريخى و موضوعى ، دامنهء فروعات آن وسعت يافته و همين شرايط تاريخى ، سبب شده است تا گاهوبىگاه حكم آن مسئله تغيير كند . براى نمونه ، حكم نماز جمعه ، بر اساس آيهء قرآنى مربوطه و احاديث و سيرهء عملى رسول خدا صلى الله عليه و آله كاملا مشخص بوده است ؛ اما تغييراتى كه بعدها در شرايط سياسى جامعه در ارتباط با امامت پديد آمده ، سبب شده است تا حكم آن در معرض تغيير قرار گرفته و اسباب اختلاف نظر ميان فقها شود .
شناخت ابعاد اين تغيير ، منوط به شناخت درست شرايط سياسى و اجتماعى خاصى است كه با عنايت به آنها ، احاديث امامان عليهم السلام دربارهء حكم نماز جمعه صادر شده است .
همين رويّه ، دربارهء مسألهء غنا نيز صادق است ؛ زيرا صدور احاديث مربوطه ، اعم از تحريم يا تحليل ، در شرايط خاصى بوده است كه براى شناخت تعريف دقيق لغوى و اصطلاحى غنا و تعيين مصاديق آن ، لازم است به آن شرايط توجه شود . نتيجه آن كه ، به هر روى ، دانش تاريخ ، مىتواند در اين زمينه ، كمك شايستهاى بنمايد ، بدون آن كه ادعاى آن را داشته باشد كه تغييرى در مبانى صدور احكام بدهد .
طبعا براى شناخت تاريخ مسئله ، يكى از كارهاى لازم آن است كه آنچه طى زمان ، دربارهء آن مسئله گفته شده ، گردآورى شده و مورد بررسى قرار گيرد . بر اين اساس ، دوست ارجمند و دانشمند ما جناب استاد رضا مختارى ، به همراه تنى چند از محققان و فضلا ، مصمم شد تا رسائل و اقوال مربوط به غنا را در منابع شيعه و سنى ، و بر اساس يك ترتيب تاريخى ، مدوّن كند . حاصل اين كار انتشار سه جلد كتاب با عنوان ميراث فقهى ( 1 ) غنا