اين ، مىتوان در لابلاى اشعار او ، حساسيتهاى ذهنى وى را در زمينه سياست دريافت . اين حساسيتها بازتاب افكار و انديشههاى بخشى از عامهء مردم است .
اشعارى كه انتخاب شده ، از چند قصيدهء او در ستايش از سه شاه صفوى مىباشد .
نخست شاه صفى است كه از سال 1038 - 1052 سلطنت كرده است . پس از آن شاه عباس دوم است كه در فاصله سالهاى 1052 - 1077 سلطنت كرد . سومين شاه معاصر وى ، شاه سليمان است كه از سال 1077 - 1105 حكم راند و صائب يازده سال نخست سلطنت او را درك كرد . بر پايه شعرى از او كه مادهتاريخى در تعمير يكى از روضات متبركه است ، وى تا سال 1086 زنده بوده است . « 1 » به نقل از مليحاى سمرقندى ، وى به سال 1087 در گذشته است .
قصيدههايى كه اشعار مقاله ما از آن برگزيده شده ، در مجلد ششم ديوان صائب « 2 » آمده است . ما اشعار مورد نظر خود را بر پايهء چند عنوان كلى كه هر كدام به گونهاى اشاره به مشروعيت و مقبوليت صفويان دارد ، ارائه كردهايم .
1 - صفويان مدافع تشيع دوازده امامى
نزاع دولت عثمانى و صفوى از يكسو ، و نزاع ازبكان با صفويان از سوى ديگر نشان آن بود كه به رغم فشار تسنن از دوسوى بر ايران ، دولت صفوى حامى و حافظ تشيع امامى است .
دو دولت عثمانى و صفوى ، صرف نظر از مطامع شخصى خود ، به هر روى ، نشان دو گرايش مذهبى بودند . در چنين شرايطى ، مردم و حتى عالمان ، براى حفظ تشيع در برابر سلطهجويى خلافت عثمانى ، خود را ملزم به دفاع از دولت صفوى مىديدند . آنان ، ايستادگى دولت مزبور را در برابر توسعهطلبى عثمانيان ، از مهمترين دلايل حمايت خويش از دولت مزبور و مقبوليت و مشروعيت آن در ميان خويش تصور مىكردند . صائب نيز ، به همين دليل ، در ستايشهاى خود از دولت صفوى ، بر اين امر اصرار مىورزد . او دربارهء شاه صفى مىگويد : ( ص 3544 )
صاحب لواى مذهب اثنا عشر صفى * كامروز ازوست سكّه دين ، جعفرى عيار
خاك ره ائمه اثنى عشر تقى * كز كلك راست خانه جهان را دهد قرار
در جايى ديگر دربارهء همو مىگويد : ( ص 3554 )
رواج مذهب اثنا عشر به عهدهء توست * بكوش و دست از اين شيوهء ستوده مدار
به تيغ عدل يكى كن چهار مذهب را * سفينهء نبوى را ز چهار موجه برآر
هامش
( 1 ) . نك : ديوان صائب ، ج 6 ، ص 3679
( 2 ) . به كوشش محمد قهرمان ، تهران ، انتشارات علمى و فرهنگى ، 1370