مطلبى از عقد الدرر نقل شده است كه مربوط به زخم خوردن خليفه و انتخاب خليفهء بعدى است . ( تا ص 222 ) و آخرين نقل كه در نسخهء اصل آمده باز از همين كتاب درباره گفتگوى عمر با فرزندش عبد الله است كه از او خواست تا على عليه السلام را بر سر او آورد تا از او حلاليت بطلبد . وقتى امام على عليه السلام آمد ، از خليفه خواست تا در حضور مهاجر و انصار بگويد كه خلافت حق او نبوده . . . ( ص 224 ) « 1 »
بحث را از برگ 186 ر نسخهء دوم ادامه مىدهيم كه ارتباط آن با صفحهء قبل نامعلوم ، اما روشن است كه از خاتمه كتاب مىباشد . مطالب اين قسمت ، دربارهء خليفه دوم و نقلهايى است كه دربارهء علم و جهل او نقل شده است . بعد از آن نيز ، از شيعيان مىخواهد كه خدا را شكرگزار باشند كه آنان را از نعمت وجود ائمه اطهار عليهم السلام برخوردار كرده است .
( برگ 190 ر ) . وى همچنين دربارهء نسبت دعابه و مسخرگى دادن عمر و عمرو بن عاص به امام على عليه السلام سخن به تفصيل گفته و مطالبى هم به طور خلاصه از ابن ابى الحديد نقل كرده است . وى به نمونههايى از مزاحهاى پيامبر صلى الله عليه و آله نيز پرداخته و تفاوت آنها را با دعابه يادآور شده است . ( تا برگ 193 پ ) . در ادامه ، مباحث ديگرى دربارهء عقايد شيعه و سنى پرداخته و نكاتى تاريخى - كلامى دربارهء شوراى عمر ، توطئههايى كه بر قتل امام على عليه السلام طراحى شده بوده و نكاتى ديگر در اين زمينه آورده است .
خود وى نيز در برگ 203 ر يادآور شده است « اكثرى از آنها مقصود بالذات از وضع اين رساله نبوده و نيست » و به مصداق حرف حرف مىآورد ، اين مسائل مطرح شده است . با اين حال ، بازهم به نقل و بررسىهاى ديگرى در اين زمينه ادامه داده است . در برگ 200 پ تصميم مىگيرد تا آخرين مطلب را كه واقعا به خاتمه مربوط مىشود بياورد . و آن حكايتى است كه ابن عبد البر اندلسى در استيعاب و علىّ بن يوسف حلى در العدد القويه فى دفع المخاوف اليوميه آورده است . ابن عباس با عمر قدم مىزده و عمر آهى كشيده و دربارهء مشكل خلافت پس از خود با وى سخن گفته است . در اين خبر ، نام يكيك كانديداهاى خلافت برده شده و عمر دربارهء آنها قضاوت كرده است . اين روايت به طور ناقص در برگ 209 پ خاتمه يافته و نسخه دوم نيز از اين پس ناقص است . « 2 »
و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمين
هامش
( 1 ) . نسخهء اصل تا همينجا تمام شده و ادامهء مطلب را از نسخهء دوم تكميل مىكنيم . اما نسخه دوم نيز تا ص 222 نسخهء اصل را در برگ 185 پ آورده و مطلب ناقص شده در عين حال ، پس از آن ، از برگ 186 تا پايان نسخهء دوم يعنى برگ 209 مطالبى است كه در اصل نيامده است .
( 2 ) . تهيهء اين گزارش را مديون لطف بىاندازهء استاد معظم حضرت آية الله حاج سيد محمد على روضاتى دامت بركاته هستم .