نسخههاى كتاب
دو نسخه از كتاب فيروزيه در اختيار ماست كه هر دو از ابتدا و انتها ناقص و صفحات داخل نيز در موارد متعددى گرفتار نقص و سقط و آشفتگى است . يكى نسخهء اصل دستنوشتهء مؤلف است كه 224 صفحه است و نواقص آن از اول و وسط و آخر و نيز آشفتگى اوراق در آن فراوان است . همان گونه كه اشاره شد ، اين نسخه دستنوشتهء خود مؤلف است كه ويرايشهاى فراوانى نيز روى آن انجام گرفته است . نسخهء دوم پاكنويس همان كتاب است كه از اول شايد يك صفحه يا برگ و از انتها نيز اندكى ناقص است و جمعا 230 برگ مىباشد . طبعا اين نسخه كاملتر از نسخهء اول است . در عين حال ، صحافى موجود اين نسخه نيز كامل نبوده و علاوه بر نقص ، جاى شمارى از صفحات مشخص نيست . به هر روى دو نسخهء موجود ، از سوى كسانى كه نسخهها در اختيارشان بوده ، صفحهگذارى شده و ما از شماره صفحات همانها براى گزيدهء موجود استفاده كردهايم . با وجود شمارهگذارى ، هنوز از نسخهء دوم ، صفحاتى وجود دارد كه بىشماره مانده و جاى آنها در كتاب مشخص نشده و در انتها بدون ترتيب قرار داده شده است . در اين باره ، در فرصت اندكى كه در اختيار بوده ، كوشش كردهايم تا گزيدهء موجود را با استفاده از هر دو نسخه فراهم آورده و تا آنجا كه ممكن است ، هر نكتهء قابل عرضهاى كه در صفحات برجاىمانده كتاب بوده ، با حفظ نظم اصلى كتاب به صورت تقريبى ، تقديم خوانندگان عزيز كنيم . مواردى كه به نسخهء اصل ارجاع داده شده با عنوان صفحه و علامت اختصاصى « ص » معنى شده و مطالبى كه از نسخهء دوم گرفته شده ، با عنوان « برگ » محل آن مشخص شده است . گفتنى است كه با همه تلاشى كه در وقت كوتاه صورت گرفت ، محل عناوين سه فصل مقصد اول كتاب ، هنوز به دقت روشن نيست ؛ اما دو مطلب مقصد دوم و محل خاتمه مشخص است . آنچه كه لازم به يادآورى است اين كه اين مقدار نظم ، براى هدف اصلى ما كه ارائهء مطالب خواندنى كتاب در زمينههاى مختلف بوده ، كافى است . طبعا براى كار بيشتر روى كتاب ، نياز به دقت و صرف وقت بيشترى است .
ارزش نكات حاشيهاى كتاب
برخى از آثار مكتوب ، صرفا به جهت پرداختن به موضوع اصلى خود ارزش مطرح شدن دارند ؛ اما هستند آثارى كه افزون بر موضوع اصلى و يا حتى فارغ از درستى يا نادرستى مباحثى كه دربارهء موضوع اصلى كتاب ايراد كردهاند ، به لحاظ حاشيهاى ، مشتمل بر نكات ارزشمندى هستند . كتاب موجود يكى از اين آثار است كه فارغ از موضوع اصلى آن و اين