عوامى شيعه رايج بوده است .
تا آنجا كه آگاهيم از قرن هشتم به اين سوى ، محلى در كاشان با نام مقبرهء بابا شجاع الدين وجود داشته كه در ميان كاشانىها به عنوان مقبرهء ابو لؤلؤ شناخته مىشده است . در اشعارى كه از قرن هشتم هجرى برجاىمانده اين مطلب به اين صورت منعكس شده است :
خنك روان ابو لؤلؤ شجاع زمان * كه بر سراى نبوت رسوم قنبر داشت
به ضربتى كه زد آن مرد پاك دين در آس * اساس شادى آل نبى معمّر داشت
چو بود ياور دين رسول و يار على * امان و مرحمت كردگار ياور داشت
هلاك دشمن دين مرد ديندارى است * خوشا كسى كى به حق اين حديث باور داشت
كنون نشاط كن و شاد زى و عشرت ساز * چو حق تعالى ابو لؤلؤ مظفر داشت
بساز آلت چنگال در نهم ز ربيع * چو ايزدت همه فتح و ظفر مقرر داشت
مدام صورت عيش و نشاط و كام و مراد * خداى عز و جلّ شيعه را مخمّر داشت
و در اشعار ديگرى آمده است :
آن عليى كز يقين پاك و ايمان تمام * در سراى سينه توحيد و علوم انبار داشت
آن عليى كاسيابانى ز يثرب داريش * برد در يك شب به كاشان چون عدو را خوار داشت
آن عليى كز علو قدر با اصحاب كهف * در حضور سهل و سلمان و عمر گفتار داشت « 1 »
ميرزا عبد الله در اين كتاب كوشيده است تا اين موضوع را از ابعاد مختلف مورد بررسى قرار دهد . عقيدهء وى چنين است كه ابو لؤلؤ به كاشان گريخته و مقبرهء موجود از نظر منابع شيعه درست است . به علاوه ، تاريخ كشته شدن خليفه نه روزهاى پايانى ذىحجه سال 23 بلكه نهم ربيع است . افندى به اين مبحث علاقهمند بوده و در رياض العلماء ( 4 / 378 - 385 ) نيز ذيل مدخل « ابو لؤلؤة فيروز ملقب به بابا شجاع الدين نهاوندى الاصل و المولد ثم المدنى » دربارهء وى بحث كرده است . وى همانجا يادآور شده است كه اين بحث را به تفصيل در كتاب لسان الواعظين نيز آورده است . « 2 » اين كه تا چه اندازه در اثبات نكتهء مورد نظر خود توفيق داشته ، مطلبى است كه بايد مورد مداقّهء بيشترى قرار گيرد . گفتنى است كه علامهء مجلسى نيز رسالهاى دربارهء تاريخ كشته شدن خليفهء دوم دارد كه در واقع بحثى است كه در كتاب زاد المعاد دربارهء روز نهم ربيع داشته و مقدمه و خاتمهاى بر آن افزوده و آن را رسالهء مستقلى كرده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . جعفريان ، رسول ، تاريخ تشيع در ايران ، ج 2 ، صص 704 - 706
( 2 ) . افندى ، ج 4 ، ص 381
( 3 ) . درگاهى ، حسين ، كتابشناسى مجلسى ، ص 165