مصنفان آنها را به ما شناساند و اين كه چقدر از اول و آخر آنها ساقط شده است . وى اشتباهات امل الامل را نيز در حاشيهء نسخهاى از آن كه در اختيار ماست ، به خط خود نوشته است . پس از آن مىافزايد : كان شديد الحرص على المطالعة و الافادة لا يفتر ساعة و لا يمل ، و كنت آتى اليه بالكتب فكان يقربنى اليه و يدعو لى بخير . « 1 »
پدر و خاندان افندى
افندى در رياض برخى از خويشان نزديك خويش را شناسانده است . يكى از آنها پدر او آقا ميرزا عيسى بن محمد صالح بيك بن حاج شاه ولى بيك بن حاج پير محمد بيك بن خضر شاه اصفهانى است كه در محلهء شيخ يوسف بنا سكونت داشته است . افندى در ادامه با ياد از اين نكته كه پدرش عالم بوده و از شاگردان خليفه سلطان ، محمد تقى مجلسى ، ميرزا رفيعا نائينى و شمار ديگرى از علما ، او را از « اهل بيت الدولة و الجلالة فى الدين و الدنيا » ياد كرده و نوشته است كه جدش محمد صالح بيك از كارگزاران زمان شاه عباس اول و عمويش محمد على بيك ناظر بيوتات [ خاصه ] شاه عباس و سپس شاه صفى و شاه عباس دوم بوده و دختر عمويش همسر آقا ميرزا مهدى اعتماد الدولة بوده است . افندى مىنويسد :
من هفتساله بودم كه پدرم به سال 1074 در اصفهان درگذشت . همو تأكيد مىكند كه پدرش به رغم داشتن مال و شهرت فراوان ، اسير جاهطلبى نشده و با اين كه از وى خواسته شده بود تا منصب قضاوت و شيخ الاسلامى اصفهان را بپذيرد ، قبول نكرد . نيز مىافزايد : او با دست خودش كتابهاى زيادى را استنساخ كرده و بسيارى از نزديكان را به تحصيل علم واداشته ؛ به طورى كه مشهور بوده است كه « ان بغلة آميرزا عيسى ايضا من الفضلاء » حتى قاطر آميرزا عيسى نيز از فضلا به شمار مىآيد . براى نمونه بندهاى داشته است كه از علما شده و شرح تجريدى هم نوشته است . افندى مىافزايد : پدرش بيشتر شب را به عبادت و مطالعه مشغول بوده و وى حكايات زيادى دربارهء دقت و حافظه و تلاش او در تحصيل و جديتش براى مطالعه از زبان ديگران شنيده است . وى شش فرزند پسر با مقدار زيادى اموال و زمين و خانه و اثاثيه و كتابهايى كه شمار آنها تا يك هزار جلد مىرسيده ، از خود برجاى گذاشته كه بيشتر اين كتابها ، به دلايلى كه جاى بيان آن در اينجا نيست ، از ميان رفته است . روى بسيارى از كتابهاى وى ، آثارى از مطالعهء او و تصحيحات و تعليقاتش ديده مىشود . افندى دربارهء تأليفات پدرش مىنويسد : آنچه از تأليفاتش كامل شده اينهاست : شرح كتاب الدروس شهيد اول كه كامل نشده ؛ رساله در كيفيت تحليف اهل ذمه و
هامش
( 1 ) . جزائرى ، الاجازة الكبيرة ، ص 146