هو شاه ولايت عباس حكم جهانمطاع شد آن كه وزير و مستوفى دار السلطنهء اصفهان ، از ابتداى سهماهء تخاقوىئيل ، مبلغ پنجاه تومان تبريزى از بابت وجوهات و محصولات دار السلطنهء مذكور در وجه وظيفهء افادت و افاضت پناه ، فضيلت و كمالات دستگاه ، حقايق و معارف آگاه ، علامى فهامى مجتهد الزمانى ، شمسا للافادة و الافاضة و الفضيلة ، مولانا محمد باقر خراسانى مقرر دانسته ، سال به سال از ممر حلال دستگردان نموده ، و اصل و عايد افادت پناه مشاراليه ساخته قبض بازيافت سند عوض دستگردان را از حلالترين وجهى از وجوهات دار السلطنه مزبور كه به ضبط ايشان است تنخواه نوشته ، بازيافت نمايند و هرساله رقم مجدد نطلبند . تحريرا فى 18 شهر شعبان سنهء 1068 « 1 »
براى افرادى كه شغل مدرّسى در مدارس را داشتند ، اين مبلغ از موقوفات خاص آن مدرسه يا پولى كه به هر روى محصول موقوفات بود ، پرداخت مىشد . در اين باره ، فرمانى هم از سوى محمد خدابنده در سال 986 براى محمد مدرّس اصفهانى در درست است . « 2 »
استفاده از سيورغالات و موقوفات از سوى علما و مدرسين ، همواره محل طعن برخى از فقها قرار داشت و كسانى از روى احتياط از آن استفاده نمىكردند . پرسشگرى در اين باره ، مطلبى را از مرحوم آخوند ملا محمد تقى مجلسى ( م 1070 ) سؤال كرده و ايشان به آن جواب داده است كه متن آن را عينا درج مىكنيم :
سؤال : اخذ وظايف و سيورغالات - زمينهاى بخششى شاه به بزرگان براى ادارهء معيشت آنان يا بخشش عوايد آنها - جايز است يا نه ؛ خواه از سلاطين و امرا و خواه از وظايف مدارس باشد .
پاسخ : افراد وظايف بسيار است ؛ حلال و حرام دارد ؛ اگر موافق شرط واقف و متولى دهد ، خوب است ، و الّا فلا ؛ و احتياط در ترك سيورغال است ، مگر سيورغال ملك خود ؛ و اگر كسى به وجه ديگر تحصيل تواند نمود ، اولى ترك همه است ، چون بسيار نادر است بىدغدغه باشد . « 3 »
هامش
( 1 ) . بوسه ، همان ، صص 279 - 280 ؛ مجلهء بررسيهاى تاريخى ، سال چهارم ، ش 4
( 2 ) . بوسه ، همان ، صص 266 - 268 ؛ مجلهء بررسيهاى تاريخى ، سال چهارم ، ش 4
( 3 ) . مجلسى ، محمد تقى ، مسئولات ، ص 659