عيش عام به اعالى و ادانى رسانيد . مدّت يك ماه از صبح تا مسا و از مسا تا صبح اهل آن بلده به كامرانى و سرور گذرانيده در ليالى از افروختن مصابيح و شموع شب ظلمانى را چون سپهر نورانى ساختند . پادشاه زمان گاهى بدان انجمن عبور فرموده در تماشاى چراغان به تجرّع بادهء خوشگوار خوشوقت مىزيستند .
چون روزى چند بر اين نهج منقضى گرديد ، مسرعى در نهايت سرعت از نزد حاكم مرو محراب خان قاجار رسيده خبر ورود ولى محمّد خان فرمانفرماى ماوراءالنهر معروض گردانيد . سبب اين نهضت چنان به عرض رسانيدند كه منازعان آن مملكت از تاشكند و فرغانه سپاهى گران فراهم آورده به عزم انتزاع آن ولايت متوجّه بخارا و سمرقند بودهاند و ولى محمّد خان نيز با سپاهى گران از ماوراءالنهر به مدافعه شتافته بين العسكرين قريب به سمرقند ملاقات اتّفاق مىافتد . پس از كوشش و بذل اجتهاد آثار مغلوبيّت بر سپاه ولى محمّد خان ظاهر گشته لا علاج به بلدهء بخارا معاودت مىنمايند . در آن بلده نيز قوّت مقاومت از خويش مسلوب دانسته در مقام انتقام رأى وى بدان متعلّق مىگردد كه از درگاه سلاطين پناه [ 450 ب ] پادشاه ايران استمداد جسته جبران اين نقصان به عمل آورد . بر طبق اين اراده كوچ و بنهء خويش را از آب آمويه عبور فرموده در قلعهء چهار جوى مضبوط داشته است و آن قلعه را به ذخاير بسيار و آلات حرب بيشمار و مردان كارزار مشحون گردانيده احرام عتبهء كعبه مرتبه بسته است و الحال در بلدهء مرو نزول اجلال فرموده عنقريب به تقبيل سدّهء و الا مشرّف مىگردد .
پادشاه سلاطين پناه بر وقوع اين امر غريب استعجاب نموده همچنان آيين و تزيين بلدهء اصفهان را بر قرار محافظت فرموده بلكه در زيادتى زينت امر فرمودند و در ساعت مسرعى صبارفتار به سمت خراسان ارسال گردانيدند كه حكّام مواضعى كه بر ممر عبور آن پادشاه عالىشأن اقامت دارند در حين نزول اجلال وى بدان بلدان و قصبات متعلّقه خود را در زينتهاى گوناگون آراسته آنچه از لوازم زيب و زينت باشد به عمل آورند و در پيشكش كشيدن و ساورى و تحف و هدايا و پاىانداز به نوعى كه درخور پادشاهان سزد و شايد كما ينبغى كوشيده از تعظيم و خدمات لايقه دقيقه [ اى ] فرونگذارند . على حدّه به محراب خان ، والى مرو ، و ميرزا عرب توكّلى برادر شاه نظر قلى خان توكّلى ، كه از نيابت برادر به حكومت مشهد مقدّس اشتغال مىنمود ، امر جهانمطاع به نفاذ مقرون داشتند كه در باب ضيافت و اعزاز وى نهايت تكلّف مرعى دارند .
ولى محمّد خان در شهور سنهء تسع عشر و الف [ 1019 ه / 1610 ] داخل مشهد مقدّس گرديده ميرزا عرب توكّلى روزى چند در مقام خدمتكارى انواع خدمت به تقديم رسانيده آنگاه تا بلدهء نيشابور اسباب ضيافت مهيّا گردانيد و در نيشابور محمّد سلطان بيات نيز به انواع تكلّفات خدمات پسنديده به ظهور رسانيد . همچنين بر حسب فرمان
روضة الصفويه ( فارسى ) — صفحة 830
مساهمون: ميرزا بيگ جنابدى
ص٨٣٠