173 ذكر احداث عمارات و ابنيهء دار السّلطنهء اصفهان از تجدّد اشواق و احداث ميدان نقش جهان و عمارات عاليه از مساجد و مدارس و ابواب البرّ و غير و طرح انداختن خيابان و چهار باغات در بلدهء اصفهان .
سبحان مالكالملكى [ كه ] چون فيض فضل ربّانى و عنايت بىغايت سبحانى شامل احوال و محيط امانى و آمال فرقهاى از متوطّنان عالم خاك گرداند هرآينه تمشيت مقرون به عاطفتش تعالى و تقدّس به دستيارى صفت كامله و هوادارى قدرت شامله هم از نوع عاليهء آن گروه صاحب منزلتى نيك رأى پادشاهى پاكيزه طبع جهانآراى برانگيزاند و دست اقتدارش قوى گرداند تا بوسيلهء آثار معدلتش جهانيان در مهاد امن و امان آسوده غنوده مرفّه و مطمئن به معمورى و آبادانى عالم و تدارك امور فانيهء بنى آدم بپردازند و به ذريعهء رأى گيتىآراى و وساطت طبيعت خرّم فردوس انتمايش مواضع و مسالك از تجدّد اوضاع مطبوع و احداث [ 401 الف ] بساتين نزه و بناهاى مرفوع مرغوب به زينت و آرايش
إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ ، الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ
« 1 » مزيّن و محلّى گردد .
نظير اين مقدّمات آن كه ، بعد از ارتحال پادشاه عدالت و مغفرت انتما شاه طهماسب حسينى صفوى از اين جهان پرمحنوبلا چون سرير خلافت و جهاندارى به وجود با جود پادشاه مؤيّد شاه سلطان محمّد - أنار اللّه برهانه - تزيين و تنوير پذيرفت بنا بر ضعف رأى و عدم قدرت بر تنبيه و سياست زيردستان و مفسدان و مخالفت امراى درگاه سپهر اشتباه با يكديگر ابواب محن و بلايا و حوادث بر روى فرق عباد اللّه از متوطّنان صحارى و بلاد مفتوح گرديده مدّتى مديد و عهد بعيد اين حوادث متمادى بود و متواتر مىبود تا به مصداق آيهء كريمهء
فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ، إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً
« 2 » از سپهر دودمان عليّهء مرتضويّه و افق سلسلهء رفيع منزلهء صفويه آفتابى طالع گرديد كه از اشعّهء انوار معدلت گيتى آرايش اطراف و اكناف اضائت پذيرفته ظلام ظلمت و بيداد در مغرب عدم متوارى گرديد و از بهار طبيعت بهشت منزلتش ساحت بلاد و امصار گيتى از تزيين و تربيت در باغ و اسواق و ميادين چون سپهر بوقلمون و نگارخانهء چين به نقشههاى بديع و تصاوير
هامش
( 1 ) - فجر / آيهء 7 و 8 .
( 2 ) - الشرح / آيهء 5 و 6 .