غريب نمونهء
جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
« 1 » آراسته و پيراسته گرديد . چنانچه تشييد اساس عمارات عاليه و ابنيهء مرغوبه از احداث بساتين نزه و منازل مرغوب و أسواق و ميادين و دكاكين و ابواب البر دار الملك اصفهان كه از بانى فرمان مطاعه در آن بلدهء طيّبه به سمت ظهور رسيده شاهديست متين بر اين دعوى .
تفصيل اين اجمال آن كه : چون پادشاه جهان شاه عبّاس حسينى - خلّد اللّه ملكه و سلطانه - در كنف حفظ و حمايت ملك منّان از يورش بلخ به دولت و اقبال معاودت نمود و دار السّلطنهء اصفهان از فرّ ذات قدسى سمات غيرتافزاى سپهر چهارم و [ 401 ب ] رشك فرماى باغ ارم گرديد طبيعت پاكيزه طينت خسروانه چنان متقاضى گرديد كه از جمله بلاد عراق چون اين بلدهء طيّبه معزّز به دار الملك شاهنشاهى گرديد هرآينه استعداد آن داشته باشد كه محل قوايم سرير عرش نظير خلافت گردد ، لهذا فرمان لازم الاتباع از مصدر جلال به انفاذ مقرون گرديد كه اسواق و ميدان قديم و كاروانسراها و حمّام سابقهء اصفهان را ، كه به صفت تضييق و اعوجاج و تيرگى هوا متّصف بود ، سمت وسعت و استقامت و ضيا بخشيده در صفا و طراوت و صفا و نزاهت آن نهايت سعى و اجتهاد مبذول دارند .
چون متصرّفان و صاحبان اين أسواق و مستقلّات را چون : ميرزا محمّد امين نقيب اصفهان و مير قطب الدّين محمّد برادرزادهء مير شجاع الدّين محمود و غيرهما از اعيان دار السّلطنهء اصفهان گمان غلطى رفته مظنّه آن داشتند كه پادشاه جهان را هوس تصرّف مستقلّات ايشان بدين كار واداشته و ارادهء كاذبهء ايشان مفهوم داراى زمان گرديده دست از تعمير و تجديد اسواق و ميادين قديم كشيده فرمان مطاعه به نفاذ پيوست كه بر فضايى كه بر ظاهر باغ نقش جهان و دولتخانهء پادشاه زمان واقع است ميدانى وسيع و عريض طرح اندازند به مسافت سيصد جريب معمول ولايت اصفهان و بر محيط ميدان چهار بازارى مشتمل بر دكاكين و كاروانسرا و گرمابه و مساجد و مدارس مرفوع مرغوب مصنوع از خشت پخته و احجار تراشيده نيرنگ كشند .
بر حسب فرمان لازم الاتباع مهندسان قادر و استادان ماهر در اثنى عشر و الف [ 1012 ه / 1603 م . ] ساعتى نيكو اختيار فرمودند . ميدانى مربّع مستطيل به مسافت معين نيرنگ زدند و بر اطراف آن ميدان چهار بازارى مشتمل بر دكاكين و بزّاز خانهها و كاروانسراها و گرمابههاى مطبوع و مساجد و مدارس مرغوب ترتيب دادند چنانچه بر يك ركنش جامعى وسيع در غايت [ 402 الف ] ارتفاع كه در ربع مسكون بدان لطافت و
هامش
( 1 ) - بقره / آيهء 25 .