120 گفتار در آمدن يراق خان و عبد المطلب خان به دار السّلطنهء هرات و حدوث انواع محذورات
قال اللّه تبارك و تعالى «
إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى ، أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى
» « 1 » در عالم بىمدار و مهد بساط ناپايدار روزگار هرگاه در صعود بر مدارج اقبال فردى از افراد بشر مبالغه ننمايد و خليع العذار و مطلق العنان در مشتهيات طبيعتش بازگذراند ، هرآينه از ناسپاسى عنان اختيار از كف راكب خرد بيرون آورد ، به مقتضاى خواهش [ 249 ب ] نفس در تزايد مراتب افراط نمايد و واهب بىظنّت را شاكر نباشد ، بيت :
گفت چشم تنگ دنيا دار را * يا قناعت پر كند يا خاك گور
غرض از ترتيب اين مقال آنكه يراق خان بن سونجك خان بن ابو الخير خان كه در سلك اعاظم سلاطين چنگيزى منتظم بود ، در حين استيلاى عبيد خان بر ولايت ماوراءالنهر در بلاد تاشكند و تركستان رايت اقتدار به موضعى از قراى فرغانه مىافراشت و بعد از انتقال وى از اين جهان ناپايدار بسيارى از بواعث فتنه و فساد با وى اختلاط و امتزاج طرح انداخته همواره مرغبات جهانگيرى و اخذ اموال و جهات مسلمين بر وى عرض مىنمودند ، تا آنكه به مرور ايّام اين هوس در خاطر فاترش رسوخ يافته به سنّت و رويهء عبيد خان اقتدا نموده از ايل و احشام تركستان حشرى بىنهايت جمع آورده به معاونت عبد اللطيف خان بن كوجونجى خان بن ابو الخير خان كه در بلدهء سمرقند لواى سلطنت مىافراشت ، به قصد نهب اموال و جهات و اسقاط عرض و ازالهء حيات عجزه و مساكين خراسان ، عنان عزيمت به سمت خراسان معطوف گردانيده در شهور سنهء سبع و خمسين و تسعمائه [ 957 / 1550 م ] رايت توجّه به جانب هرات برافراشت .
محمّد خان شرفالديناوغلى چون بر عبور خيود ماوراءالنهر در ظلّ رايت يراق خان و عبد اللطيف خان از جيحون اطّلاع حاصل نمود ، همگى همّت عالىنهمت بر متانت و استحكام برج و بارهء بلده و تعمير و تسديد كوچه و گذرهاى خارج شهر مصروف گردانيد . بعد از اتمام مصالح و استحكام و سرانجام اسباب متعلّقه بدين مهام ، هر كوچه بندى و گذرى را از داخل و خارج شهر به يكى از شجعان نامدار و معتمدان
هامش
( 1 ) - علق : 6 و 7 .