و مكنت و تجمّل ملكت « 1 » معظم مختلّ و معتلّ « 2 » و تكتّب « 3 » و تهيّؤ لشكر مظفر مهمل و معطل گشته به تجبّر « 4 » و تبختر « 5 » متقلّد « 6 » سلسلهء سلطنت و متكفل تنسيق و تنظيم مملكت گرديد . از كلام اردشير است كه :
« اوحش الاشياء رأس صار ذنبا و ذنب صار رأسا « 7 » .
وثب الصّغير على الكبير و قد * يطفى التّراب حرارة الجمر « 8 »
لا تعجبنّ فربّ ساقية * قد كدّرت طرفا من البحر « 9 »
هذا الحسام يفلّه حجر * و به قوام النّهى و الامر « 10 »
الحق آسمان آس « 11 » مانند رخوى « 12 » مدار ، در خرد كردن عظام « 13 » اصلاب « 14 » ، و صدور « 15 » صدور « 16 » ، و اصلاب « 17 » عظام « 18 » دقيقهاى آرد « 19 » نكرد . جوكيان [ 1 ] « 20 »
هامش
[ 1 ] - ط ، و جوكيان .
( 1 ) - ملكة ، پادشاهى . ( السامى فى الاسامى ) .
( 2 ) - بيمار گشته . بيمار .
( 3 ) - فراهم آمدن . مجتمع شدن . ( ر ب ) .
( 4 ) - تكبر . ( ر ب ) .
( 5 ) - خراميدن بناز . ( ر ب ) تكبر .
( 6 ) - قلاده پوشيدن ( ر ب ) . عهدهدار .
( 7 ) - دهشتناكترين چيزها سريست كه دنب شود و دنبى است كه سر گردد . ( در غرر اخبار ملوك الفرس اين جمله از گفتارهاى اردشير نقل شده است ) .
( 8 ) - برجست ( چيره شد ) كوچك بر بزرگ و گاهى فرومىنشاند خاك گرمى آتشها را .
( 9 ) - شگفت مدار ! پس چه بسا جوى خرد كه تيره كرد گوشهاى از دريا را .
( 10 ) - اين شمشير بران ، رخنه مىكند در آن سنگ ، حالى كه به دو قائم است امر و نهى .
( 11 ) - آسيا . ( برهان ) .
( 12 ) - آسيا سنگى و مقصود دورانى است .
( 13 ) - ج عظم ، استخوانها .
( 14 ) - ج صلب بضم اول در تداول فارسى . قوى . زورمند ، با قدر و قيمت . ( از نف ) .
( 15 ) - ج صدر ، سينه .
( 16 ) - ج صدر ، بزرگ . مقدم .
( 17 ) - ج صلب ، استخوانهاى پشت از دوش تا بن سرين . ( ر ب ) .
( 18 ) - بزرگان .
( 19 ) - تقصير .
( برهان ) و با توجه بدان كه دقيق بمعنى آرد است لطف تناسب آشكار خواهد بود .
( 20 ) - در تمام نسخ با كاف است و ظاهرا جوگيان ج جوگى . جوگى قسمى از مردم درويش در هندوستان ( نف ) درويش و مرتاض هندو . اين لفظ از سنسكريت يوگى است . ( فرهنگ نظام ) .