[ ص 305 ]
( 1137 )
ص 305 ، سطر 4 : در بيان ورود ايلچيان پادشاه سكندر جاه روم :
بمعيت سفير عثمانى يك موسيقى دان ارمنى بنام « آرتن » بقندهار آمد . او وقايع اين سفر و مشاهدات خود را مفصل نوشته است .
به « تاريخچهء نادر شاه مينورسكى » و نوشته « آرتن » رجوع شود .
هامش
- چهارم : قلعهء ارگ .
پنجم : قلعهء فراز كوه قيتول .
ششم : حصارى كه على مردان آن را وضع كرده بود .
هفتم : قلعه كوه چهل زينه كه در زمان شاه جهان كه على مردان خان قلعهء قندهار را باهل هند داد حسب الحكم شاه جهان پادشاه قليچ خان قلعهدار حصارى بر دور كوه چهل زينه كشيد و اين كوه چهل زينه كوهى است واقع در ما بين شمالى و شرقى قلعهء قندهار و مشرف بر قلعهاى كه در زمان بابر پادشاه حسب الحكم سنگتراشان چهل زينه سنگى تراشيده بر سر آن كوه را پيدا كرده بودند و چون آن كوه اشراف زيادى داشت بابر پادشاه عمارتى مختصر بر قلهء آن كوه ساخت و شبهاى ماهتاب بر فراز آن كوه رفيع برآمده سير ماهتاب مىنمود ، بسبب اشراف آن كوه قليچ خان حصارى بر دور آن كشيده آن را داخل قلعه نمود .
اما دروازهاى قلعه قندهار پنج دروازه بود :
اول : دروازهء ماشورى كه غربى قندهار است ؛
دوم : دروازهء بابا ولى يعنى بابا حسن ابدال كه مزار او نيز در آنجاست و در شرقى آن واقع است ؛
سوم : دروازهء خواجه اويس قرن كه در سمت شمال است ؛
چهارم : دروازهء خواجه خضر كه در سمت جنوبى واقع است ؛
پنجم : دروازهء على قاپى ؛
و اما بروج مشهورهء قلعهء قندهار بر سه برج است :
اول : برج آستانهء درويش مجنون قتال ؛
دوم : برج خاكستر ؛
سوم : برج دده ؛ و اين برج دده پستترين برجهاى قلعه و بر روى زمين است كه در زمان شاه عباس ثانى كه قلعهء قندهار محاصره بوده ، اندرون قلعه از طرف شاه جهان دوست مخاطب بخواص خان كه صوبهدار قندهار بود محصور گرديد و دده نام تفنگچى از تفنگچيان شاه عباس بوده كه از راه آن برج جمعى از رفقا را با خود برده داخل قلعه گرديد و به همين فتح روى داده بنابراين آن برج ببرج - دده مشهور شد و چنان كه در زمان نادر شاه كه قلعه قندهار را محاصره نموده بود چنين مسموع شد كه فرقهء بختيارى را بخت يارى نموده ، از همان راه برج دده شبنگاه بىخبر بر قلعه مستولى گرديدند .
پوشيده نماند كه بروج حصارهاى هفتگانه قلعهء قندهار ازينجاه متجاوز بودند . لكن چون اين سه برج هريك مسمى بنامى بودند مذكور گرديد
باغات مشهورهء قندهار كه بيرون قلعه بود : -