( 754 )
ص 164 ، سطر 15 : گازرگاه
[ گا ز ر گا ه ] ( اسم خاص ) . « 1 » نام نقطهايست در دو ميلى شمال شرقى شهر هرات كه مدفن خواجه عبد الله انصارى بدانجاست . « 2 »
( از قاموس جغرافيايى افغانستان ذيل كلمهء هرات ) .
( 755 )
ص 164 ، سطر 20 : هرات
[ ه ر ا ت ] ( اسم خاص ) . قاموس جغرافيايى افغانستان حدود و مشخصات هرات را چنين مىآورد :
بگوشهء شمال غربى افغانستان ولايت هرات بين 65 درجه و 35 دقيقه و 60 ثانيه و 55 درجه و 50 دقيقه و 66 ثانيه طول شرقى و 15 درجه و 45 دقيقه و 32 ثانيه و 38 درجه و 30 دقيقه و 36 ثانيه عرض شمالى قرار دارد و مركز آن شهر هرات است . - در « قاموس جغرافيايى افغانستان » و « روضات الجنات اسفزارى » و « تذكره جغرافياى تاريخى بارتلد » و « كتاب سرزمينهاى خلافت شرقى » تاريخ هرات و تحولاتى كه بر سر اين شهر آمده و آراء جغرافيانويسان عرب دربارهء آن بتفصل آمده است .
در زير وضع نظامى شهر هرات به زمان نادر شاه از كتاب كشميشاف ( نسخهء خطى كتابخانهء ملى به شماره 162 ) نقل مىشود . « 3 »
« شهر هرات در جلگه كنار هريرود قرار دارد . اين جلگه از آنجا كه بسيار معمور و حاصلخيز است بمرواريد دنيا معروف شده ، بواسطه رود هايى كه از هرات مىگذرد اين شهر از جهت پرآبى قابل مقايسه با
هامش
( 1 ) - جامى آن را « گازرگاه » از « گازر » بمعنى جامهشوى گرفته ولى اسفزارى و شيروانى اصل آن را « كارزارگاه » فرض كردهاند بارتلد نيز به همين اصل توجه كرده است . بنابقول اسفزارى در 206 هجرى قمرى در اين محل جنگى واقع شد و بر اثر آن اين ناحيه چنين نام گرفت . شيروانى مىگويد در 150 هجرى قمرى جنگى بين مسلمانان هرات و خوارج درين نقطه اتفاق افتاد و بعد از آن جنگ به اين نام خوانده شد .
( 2 ) - حافظ ابرو مىگويد بلوك « پروانه » و « هورشنگ » بر شمال شهر هرات واقع است و كوهى در ميان است كه آن را « گازرگاه » مىگويند .
( 3 ) - در كتابخانهء ملى نسخى چند دربارهء هرات وجود دارد كه هيچيك به خوبى كتاب كشميشاف اين شهر را وصف نمىكنند .