افغانستان آن را رودى ذكر مىكند كه از « كوتلتخت » و كوههاى « بادغيسات » سرچشمه گرفته و پس از انضمام با « درهبام » در « لوح سرخ » و سپس بارود « چچكتو » در قريهء « شيخ اللّه » در حوالى « ماروچاق » از افغانستان خارج مىشود .
لسترنج ( سرزمينهاى خلافت شرقى ص 423 ) مسير آن را قسمتى بين جبال غور - شمال خاورى هرات - و مرو كوچك ذكر مىكند و قسمت ديگر با انحرافى به طرف شمال تا حدود مرو بزرگ ميآورد كه پس از انشعاب رودهاى كوچك از آن در بيابانهاى « غز » ناپديد مىشود . ابن حوقل « مرغاب » را مصحف « مروآب » و اصطخرى « مرغاب » را نام محلى ميداند كه اين رود از آنجا سرچشمه گرفته است .
بصفحهء 35 كتاب « شرح آسياى مركزى » نسخهء خطى كتابخانهء ملى شمارهء 1139 ، كه شرح مفصلى از اين رود آمده است ، رجوع شود .
( 75 )
ص 6 ، سطر 19 : بادغيس
[ باد غى س ] ( اسم خاص ) . بادغيس نام ناحيتى است بشمال غربى هرات و بنابر قول قاموس جغرافيايى افغانستان « بادغيس » با تمام نواحى خودبين رودخانهء « هريرود » و آبهاى علياى « مرغاب » واقع است و از سطح دريا 884 متر ارتفاع دارد . اين ناحيه از يك سلسله جويبارى ، كه از كنار رود « مرغاب » كشيده شده ، آبيارى مىشود . بر اثر حملهء چنگيز بادغيس ويران شد و فعلا در قسمت شمالى آن قبايل « پشتون » سكونت دارد . حافظ ابرو « بادغيس » را لفظ ديگر « بادخيز » ذكر مىكند و حدود آن را بشرح زير ميآورد :
شمال : آب مرغاب ؛ غرب : اعمال سرخس و جام تا كوسويه ؛ جنوب : اعمال فوشنج و هرات ؛ و نيز از شهرهاى مشهور آن « لنگر اميرغياث » را معرفى مىكند .
زمچى اسفزارى بتفصيل از « بادغيس » و وضع جغرافيايى آن در قرن 9 هجرى و شهرهاى معروفش سخن ميراند .
به « روضات الجنات اسفزارى » از صفحه 133 تا 152 رجوع شود .
( 76 )
ص 6 ، سطر 20 : فراه
[ ف ر ا ه ] ( اسم خاص ) . قاموس جغرافيايى افغانستان اين نقطه را ناحيتى معرفى مىكند كه در جنوب غربى افغانستان بين خطوط 60 و