پاشا متعاقب لشكريان خود را از راه قارص فرستاد و فتحگراى سلطان تاتار ، كه ولايتش دار الملك قريم 1013 بود ، از راه تفليس طريق مقصد پيمود . بعد از تخليهء گنجه اسحق پاشا ، والى تفليس ، نيز به همين نهج مورد عفو و امان گشته ، در بيست و دوم ربيع الاوّل قلعه را خالى ، و آن را با اسراى ايرانى و گرجى و توپخانه و قورخانه بتصرّف سرداران اين طرف داده ، خود با روميّه قلعه عازم آخسقه 1014 گرديد . امّا حسين پاشا ، والى ايروان ، در سپردن قلعهء ايروان چهل روز مهلت خواست ، چون اين عهد از پاشا محمول بعذر ميشد 1015 ، لهذا تسخير قلعه را بعهدهء مأمورين امر نمودند . « 1 » در دوم ربيع الثانى از ييلاق تخماق خان بجانب قارص لواى كشورگشايى افراختند و در دهم ماه مزبور جانب غربى قارص 1016 ، كه معبر ارزنة الروم است ، مخيم اردوى كيهانپوى گشته ، تيمور پاشاى ملى حاكم وان 1017 ، كه از معركهء پرآشوب جنگ مرادتپه بپايمردى سعى تيزدستى كرده سر عافيت بدر برده در قارص مىبود ، با حاكم قارص و قلعهداران بقلعهدارى پرداخت . از كنار آرپهچاى الى ارزنة الروم تمامى ابينه و قراء و مزارع و توابع آن مرز و بوم عرضهء غارت گشت . چون بعد از مقدّمهء قتل سرعسكر ثانى اعيان دولت عثمانى احمد پاشا والى بغداد را ، كه بتهمت تقصير منسوب ساخته و از ايالت بغداد معزول كرده بودند ، مجدّدا بسرعسكرى منصوب و بجنگ و صلح مأذون ساختند ، او ، كه در ارزنة الروم توقّف داشت ، عريضه فرستاده و متعهّد انجام امر و مصالحه شد . پاشايان و اهالى قارص و ارزنة الروم نيز عرايض ضراعتآميز بدرگاه جهانپناه فرستاده تعهّد كردند كه كار ايروان را صورت دهند مشروط بر اينكه خديو بىهمال فسخ عزيمت از آن ديار كرده ، پيرامون ايذاء و اضرار ايشان نگردند . همّت انصاف گزين آن حضرت ، كه از علوّ طبع خطا جز بر خاقان چين نگيرند « 2 »
هامش
( 1 ) - نسخهء « ح » عبارت « حضرت ظل اللهى » را در اينجا اضافه دارد
( 2 ) - در نسخهء « ط » : « كه از علو طبع خاقان چين را ناچيز گيرند . »