در تربيت اسلامى توفيق در همه اعمال و اقوال را از خداوند مىخواهيم ناشى از « توحيد افعالى » ماست و كلًا ناشى از تربيت دينى است كه ديگر مكاتب از آن بهرهمند نيستند .
به هر حال ، فراز فوق پنج تذكر را به ما مىدهد : ( 1 ) در طول زندگى انسان نبايد ظلم را بپذيرد و منظلم شود و حتى الامكان از مظلوم واقع شدن نيز جلوگيرى كند ، يعنى زمينهاى را فراهم آورد كه ظالمان بر آنها طمع نكنند مثلًا از راه تجهيز قوا و غيره . در جريان تربيتى نيز بايد روى عامل ظلم ستيزى تأكيد شود ، به ويژه از دوران كودكى و بچگى ، ( 2 ) در عين حال ظلم كردن نيز مذموم است يعنى در عين قدرت نبايد سوء استفاده كرد و بر مردم ستم روا داشت . در جريان تربيت ، اين مسئله نيز بايد از دوران كودكى و بازىهاى كودكان مورد توجه مربيان قرار گيرد . ( 3 ) اهميت هدايت و تربيت و در عين حال خطر گمراهى و ضلالت به عنوان يك آفت مطرح است كه انسان بايد هميشه و در همه حال مراقب باشد . و اين نشان مىدهد كه جريان تربيت بايد امرى مستمر و مداوم باشد . ( 4 ) مسئله فقر و تهيدستى و تأمين نيازهاى مادى و زيستى از امورى است كه بر جنبههاى معنوى و غيرمادى اثر مىگذارد . لذا ، در طول زندگى بايد با كمك و لطف خدا و تلاش و همت خود ، متربى زمينه بىنيازى مادى خود و خانوادهاش را فراهم نمايد تا در دوره جوانى و بزرگسالى افراد منيع الطبع و غنىالنفس باشند و تجملات مادى آنها را وسوسه نكند . ( 5 ) مسئله طغيان و سركشى كه اغلب
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 199
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٩٩