ثانياً : عبادت يكى از ابزار تغذيه روح انسان است و لذا اگر اين ابزار به واسطه كسالت ، مخدوش شده و يا به كار گرفته نشود مسلماً انسان مريض مىشود چون تغذيه كافى نشده است .
ثالثاً : از علل كسالت مىتواند اين باشد كه انسان در تغذيههاى جسمى و روحى خويش رعايت تعادل و اعتدال را نمىكند و لذا در اسلام تأكيد زيادى بر داشتن نظم و تقسيم ساعات شبانه روز جهت تغذيه روح و جسم شده است . به طور مثال ، تفريح و اوقات فراغت در عين حال كه امور مادىاند اما مؤثر در سلامت روح نيز مىباشند .
رابعاً : شايد اينكه امام ( ع ) كسالت در عبادت را بعد از طلب قدرت و قوت در پيرى و ناتوانى ذكر كردند حاكى از رابطه تنگاتنگ اين دو باشد . يعنى اگر انسان سالم و پرنشاط باشد امكان و فرصت عبادت ، بهتر و بيشتر پيدا مىكند تا كسى كه كسل باشد . ( چنانكه افراد در حال طهارت و پاكيزگى بيشتر رغبت به دعا و نماز پيدا مىكنند تا زمانيكه بدن و محيط اطراف آنها غيرمطهر است . ) و بالعكس توجه به خدا و معنويات و عبادت مىتواند قدرتى فوق العاده به انسان عنايت كند و باصطلاح فرد نوعى « دوپينگ الهى » را استعمال مىكند و بىنياز از مصرف داروهاى مضر براى ازدياد قدرت جسمانى مىشود .
كورى و گمراهى : از آفتهاى ديگرى كه در تربيت ممكن است انسان را از هدف غايى باز بدارد عدم شناخت صحيح « راه سعادت » باشد و لذا امام ( ع )
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 187
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٨٧