اخلاق خوش ايشان مىدانند « ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك » ( قرآن ، سوره آل عمران ، آيه 109 ) نه تنها پيامبر بلكه هر مربى و مبلغ اگر بخواهد موفق باشد بايد خوش خلق و نرم خو باشد .
ثانياً امام سجاد ( ع ) در فراز فوق از دعا دو ويژگى « تواضع » و « وقار » را به دنبال هم ذكر مىكنند و اين حكايت از رعايت حد وسط در رفتار است . يعنى انسان نبايد به گونهاى تواضع بورزد كه به حد افراط برسد و باعث تحقير نفس و تذليل شخصيت انسانى او شود و لذا وقار را نيز از لوازم مىدانند . در مورد سيره پيامبر اكرم ( ص ) و على ( ع ) نيز ذكر شده كه عليرغم تواضع و شوخ طبعى كه داشتند در عين حال داراى وجاهت و وقار و صلابت خاصى بودند كه كسى جرأت مقابله با آنها را نداشت . اتفاقاً على ( ع ) در خطبه همام در همين رابطه مىفرمايند « وفى الزلازل وقور » ( علينقى ، فيضالاسلام ، ترجمهوشرح نهج البلاغه ، خطبه همام ، 1351 ، ص 617 ) گر چه اين عبارت از نظر معنا بار ديگرى دارد چون شامل سختىها و دشوارىها مىشود .
ثالثاً اصولًا در تربيت انسان چون موضوع تربيت « نفس انسان » است و انسان داراى پيچيدگىهاى روحى است ، لذا در برخورد با او نيز بايد آگاهانه عمل كرد . بر خلاف حيوانات كه با ضرب و كتك مشغول به كار مىشوند انسان موجودى است كه اگر بى جهت او را سرزنش يا ملامت كنيم ممكن است نتايج وخيمى ببار آورد . حتى كودكان نيز براى خود ارزش شخصيتى قائلند و توقع احترام دارند .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 171
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٧١