گوشزد مىنمايد . به عبارت ديگر فراز هفتم و نهم هر دو بر روشهاى محبتآميز و ملاطفت و ملايمت تأكيد دارد در حالى كه فراز هشتم بر روشهاى تقريباً خشن و تنبيه عملى تأكيد دارد . نكته اينجاست كه « روشهاى تند » ميان دو فراز كه بر « روشهاى ملايم » تاكيد دارد محصور شده است و اين حكايت از آن دارد كه در تعليم و تربيت اسلامى تنبيه بدنى و مجازات خشن وجود دارد اما به عنوان « آخرين حربه » از آن استفاده مىشود و اولين عامل تربيتى همان محبت و ملاطفت و خوشخويى و تغافل و عفو و گذشت و امثال اينهاست .
حال ببنيم در اين فراز چه روشهاى تربيتى را امام سجاد ( ع ) سفارش مىكنند :
روشهاى تنبيه يا تربيت دوستان
به چهار عبارت اول اين فراز دقت كنيد كه با توجه به چه كلماتى شروع شده است : « اعارضَ » ، « اجزى » ، « اثيبَ » ، « اكافى » ، كه همگى حكايت از آن دارد كه فرد مؤمن و تربيت شده لازم است در برابر دوستان نادان و جاهل و قدر ناشناس ، جهت تربيت ، تنبيه و دادن هشدار اخلاقى به آنها و جهت مجازات و پاداش و مكافات آنها و جهت معارضه با آنها از روشهاى « نصح » و « بر » و « بذل » و « صله » استفاده كند . كسانى كه قطع رحم كردند و از معاشرت با ما و از رفت و آمد با ما خوددارى ورزيده و حتى اقدام به فريب ما كردهاند را ما در عوض با خوبى و درستى و بخشش و دوستى پاسخ
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 158
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٥٨