اولًا همه انسانها ، از كودك تا بزرگ گرفته ، نيازمند به نصيحت و ارشاد و موعظهاند منتها ، در كودك و بزرگسال شدت و ضعف دارد . كودك اعمالش شديداً تقليدى است و لذا مربيان بايد در افعال و گفتار خود بسيار دقيق باشند چون مورد پيروى و عمل كودكان قرار مىگيرد . لذا على ( ع ) مىفرمايند :
« المومن يحتاج الي توفيق من الله و واعظ من نفسه و قبول من ينصحه »
فرد مؤمن نيازمند به توفيقى از جانب پروردگار و واعظى بر نفس خويش و پذيرش نصيحت و نصيحت كنندگان دارد ( ارفع ، كاظم ، شرح مكارمالاخلاق ، 1363 ، ص 92 ) . ثانيا ، عدم قبول و عدم تبعيت از ارشاد مرشدان و معلمان و خيرخواهان و مربيان باعث گمراهى و تباهى مىشود كما اينكه امام على ( ع ) مىفرمايند :
« من قبل النصيحه سلم من الفضيحه »
هر كس پندپذير باشد از رسوايى در امان خواهد ماند ( غررالحكم ، ج 5 ، ص 277 ، ش 8444 ) .
ثالثاً : الگوى تربيتى چه كسانى مىتوانند باشد ؟ امام سجاد ( ع ) مىفرمايند آنها كه شما را ارشاد و به راه صلاح و سداد و حق راهنمايى مىكنند مىتوانند الگوى شما باشند . لذا امام على ( ع ) مىفرمايند :
« اشفق الناس عليك اعونهم لك علي صلاح نفسك و انصحهم لك في دينك »
صميمىترين و بهترين افراد براى تو آن كس است كه تو را در اصلاح نفست يارى نمايد و از همه بيشتر درباره دينت ( مايه سعادت اخروى ) پند و نصيحت دهد . ( ارفع ، كاظم ، شرح مكارمالاخلاق ، 1363 ، ص 92 )
رابعاً انسان نيازمند مشاوره و همفكرى با ديگران است . به عبارت ديگر ، براى همه « درشنيدن لذتى است و اثرى است كه در دانستن نيست » . حتى
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 156
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٥٦