نكات تربيتى : اين فراز به نظر مولف تاكيد امام سجاد ( ع ) بر روحيه مبارزه طلبى و پرورش روحيه جهادگرانه در جوانان و كلًا انسان است كه نهايتاً اين چنين روحيهاى ضامن حفظ عزت نفسانى و انسانى كه پايه و محور اصلى شخصيت انسان است مىباشد . پس اين همه تأكيد براى تنبيه و تجهيز در برابر دشمن ، به خاطر حراست از عزت نفسانى و انسانى است كه از راه پرورش روحيه مبارزه طلبى حاصل مىشود .
تحقير ستم پذيرى
در رابطه با ظلم سه نوع انسان وجود دارد : ( 1 ) ظالم ، ( 2 ) مظلوم ، ( 3 ) منظلم . جاى ظالم مسلماً جهنم است و مظلوم كسى است كه در برابر ظلم ظالم قيام مىكند لكن مغلوب واقع مىشود و قهراً تكليف خود را ادا كرده ، لذا جاى او در بهشت است مثل ياران امام حسين در كربلا . اما منظلم كسى است كه ظلم را پذيرا شده است ( بر وزن منفعل از باب انفعال كه براى پذيرش حالتى مىآيد ) و اين گونه افراد كه تن به ظلم داده و سكوت پيشه كردهاند و باعث تقويت ظالمان شدهاند . به فرمايش پيامبر ( ص ) جايشان در قيامت در كنار ظالمان است . « 1 » از نظر تربيتى انسان نبايد وسائل حقارت خود را فراهم كند و انظلام از چيزهايى است كه مايه تحقير و حقارت و خوارى انسان مىشود كما اينكه تاريخ اسلام مملو از شواهد دال اين مدعا است .
هامش
( 1 ) - اشاره به حديث « من رأى سلطان جائراً . . . فكان حقاً على الله ان يدخله مدخله » .