روزگار و كلمات و حكم و تجارب ايشان ؛ از اين كتاب نيز نسخهاى در نزد نگارنده حاضر است . ديباچه را به نام امير عليشير نوائى آراسته ، و ديگر تاريخ الوزراء كه دستور الوزراء نيز مىخوانند . از اين تصنيف خوندمير نيز نسخهاى نگارنده استكتاب نموده ؛ ديگر حبيب السير كه از فرط اعتبار و اشتهار جاى تعرفه نيست . اين تاريخ را فى الحقيقه از روضة الصفا تلخيص كرده است . و از احوال رجال و اخبار اوايل قرن عاشر هجرى كه انقراض گوركانيان و معاصرين ايشان و ظهور سلسلهء صفويه و ما يلحق بذلك است فوايدى بر آن افزوده . اصل شروع را در حبيب السير برحسب اشارهء مير محمد حسينى امير خراسان كرده است و او چون كشته شد ، و دورمش خان از قبل شاه اسماعيل فرمانگذار خراسان گرديد ، اين تأليف را به نام خواجه حبيب اللّه ساوجى وزير مملكت هرات از جانب شاه اسماعيل ختم نموده و از اين جهت او را حبيب السير نام نهاد و تا نهصد و بيست و هفت هجرى اخبار سنوات را مذكور ساخته . از امتيازات عمدهء حبيب السير بيان احوال طبقات رجال معاصرين سلاطين است بين التفصيل و الاجمال . از جامعيت اين تأليف مستفاد مىشود كه اسباب و مآخذ و اساس و مدارك خوندمير به حد وفور بوده است .
اين كتاب را در ايران و بمبئى به طبع رسانيدهاند و نگارنده در نسخهء خويش به رسم علماى اروپا فهرستى از اعلام رجال و بلدان و كتب اضافه نموده است و زياده از دويست و پنجاه تومان به اين مصرف مفيد رسانيده . اكنون هر مطلب را مىخواهد فىالفور مىگشايد و اين اختراع از فوايد جليلهء مردم مغربزمين است . اختتام حبيب السير را كه مشتمل است بر عجايب و نوادر غالبا افراز كرده و جداگانه نويساندهاند . نگارنده چندين نسخه از اختتام بالخصوص مالك است .
در فوت خوندمير حاجى خليفه مىگويد : « توفى بعد سنة ثلثين و تسع -
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٦٩