در ملوك عجم ؛ دوازده : در بنى اميه و بنى عباس ؛ سيزده : در آل عثمان .
و اين تاريخ خود فارسى است . اما در عهد سلطان سليمان خان شاعرى ترك « فارس » تخلص آن را به لغت بومى آن قيصر رومى ترجمانى كرده و تقديم نموده است .
صاحب تاريخ جعفرى : از اين شخص نامى جز در كتاب كشف الظنون تاكنون نديدهايم . و آنچه در اين تأليف از تاريخ جعفرى نقل نموده و نماييم به توسط روايت ديگران است . حاج خليفه در ذيل تواريخ واسط مىگويد و تاريخ السيد جعفر بن محمد بن الحسن المعروف بالجعفرى . از اينجا مستفاد مىشود كه اين تاريخ ، ملك واسط را است و صاحب آن جعفر بن محمد است و معلوم مىشود كه اين شخص با آنكه در موضوع مخصوص تأليف كرده ولى سخن را نسبت به سلاطين سلف و اخبار مستطرد نيز تعميم داده .
صاحب تجارب الامم : ابو على احمد بن محمد بن يعقوب بن مسكويه از خاك رى بوده . در عموم علوم خصوصا حكمت عمليه جز شيخ ابو على سينا نظير نداشت . گروهى از علما كه از جملهء ايشان ميرداماد است ، در حق وى دعوى تشيع نمودهاند .
خلاصهاى از شرح احوالش آن است كه در اوايل عمر به توجهات دستور معظم ابو محمد مهلبى - وزير معز الدولهء ديلمى - تربيت يافت ، و با ابن العميد و پسرش ابو الفتح ذو الكفايتين اختصاص بههم رسانيد .
چون ابو الفتح به فرمان عضد الدوله به هلاكت رسيد ، ابو على به آستان آن سلطان هنردوست شتافت و منصب خزانهدارى در حق وى مبذول شد . و در آن روزگار به تأليف كتاب « تجارب الامم » پرداخت . و آن از وقايع عالم تا سنهء هجريه سيصد و هفتاد و دو كه سال فوت عضد الدوله است بيش نيست اما از نفايس تواريخ است و بر فوايد حزم و عواقب افراط و تفريط احاطتى تمام دارد . بعضى از معاصرين در كتاب خود
تطبيق لغات جغرافيايى قديم و جديد ايران ( فارسى ) — صفحة 167
مساهمون: محمد حسن خان اعتماد السلطنه
ص١٦٧