خارجى قرائت اين كلمه به طور قطع و تحقيق ثابت نشده است احتياط در اين است كه متابعت اغلبيّت نسخ قديمه را نموده آن را منكبرنى با نون خواند و نوشت و جهل به وجه تسميهء آن را با احتياط متابعت اغلبيّت نسخ بر وجه تسميهء دلچسب مذكور با خطر مخالفت اكثر نسخ معتبره ترجيح داد و اللّه اعلم بحقيقة الحال . از جمله كسانى ( و شايد اوّلين كسى ) كه اين كلمه را منكبرتى با تاء مثنّاة فوقانيّه خواندهاند مأسوف عليه دوسون
dOhsson
صاحب تاريخ معروف مغول است در چهار جلد به زبان فرانسه . وى در جلد اوّل از تاريخ مزبور ص
XII
و 195 اين كلمه را منكبرتى
Mangou - birti Mangoubirti
( به حروف عربى و فرانسه ) نوشته و آن را به معنى « خدا داد » فرض كرده مركّب از كلمهء منگو به معنى « جاويد » و برتى يعنى « داد » « 1 » .
ديگر مأسوف عليه بارون دوسلان
de Slane
است كه در كتاب موسوم به « مورّخين شرقى حروب صليبيّه « 2 » » ج 1 ص 819 ، 844 اين كلمه را منكبرتى
Mancobirti
( به حروف عربى و فرانسه ) نوشته و به
Deus dedit
( خدا داد ) تفسير كرده و گويد آن را به تركى شرقى مونكوويردى گويند ( ؟ ) - و ايضا همو در فهرست نسخ عربى كتابخانهء ملّى پاريس « 3 » ص 341 در تحت عنوان « سيرة جلال الدّين منكبرتى » للنّسوى باز اين كلمه را منكبرتى
ManKoubirti
( به حروف عربى و فرانسه ) نوشته و به
Dieu - donne
( خدا داده ) تفسير كرده است .
ديگر مسيو هوداس
Houdas
طابع متن سيرهء جلال الدّين للنّسوى و مترجم آن به
هامش
نسخه بعضى اوراق آن به خطّ خود ابو الفداست و بيشترش به خطّ ديگرى است با تصحيحات ابو الفدا و چند ورقش به خطّ جديدترى است كه از جملهء آنها بدبختانه همين ورقه است كه حاوى كلمهء منكبرتى است . - و ديگر يكى از مجلّدات تاريخ نويرى موسم به نهاية الأرب فى فنون الأدب ( رجوع به مقدّمهء مصحّح ج 1 ص 94 ) محفوظه در كتابخانهء ملّى پاريس( Arabe 1577 )ورقa24 كه در آنجا اين كلمه را منكو برتى با تاء مثنّاة فوقانيّه و زيادتى واوى بعد از كاف نوشته است ولى بدبختانه اين نسخهء نويرى سقيم و محلّ اعتماد نيست .
( 1 ) -Histoire des Mangols depuis Tehinguiz Khan jusqua . . . Tamerlan , par ie baron dOhsson , Amsterdam , 1834 - 1852 , tome I , Pages XII et 195 : « Djelal - ud - din Mangou - birti » ; et en note ( page 195 ) : « Ce nom signifie en ture Dieu - donne , de Mangou , IEternel et birti ou birdi , donne » .( 2 ) -Recueil des Historiens des Croisades , publie par les soins de lAcademie des Inscriptions et Belles - Lettres , Historiens Orientaux , tome I , Paris , 1872 , pp 819 , 844 .( 3 ) -Catalogue des Manuscrits arabes , par le baron de Slane , Paris , 1883 - 1895 , p . 341 .