فرانسه « 1 » اين كلمه را همه جا در تضاعيف متن و ترجمه منكبرتى
Mankobirti
نوشته است و آن را به
Dieu - donne
( خدا داده ) تفسير كرده است ( ص
v
از ديباچه ) ، و خود در ص
VI
اقرار مىكند كه در اصل نسخهء وحيدهء نسوى اين كلمه منكبرنى با نون نوشته شده است ولى مىگويد نقطهء نون بهجاى خود گذارده نشده است ( كذا ! ) .
ديگر مأسوف عليه شفر
Schefer
در كتاب « قطعات منتخبهء فارسى » « 2 » ج 2 ص 135 ، 189 ، 250 از قسمت فرانسوى اين كلمه را
Mangouberdy
( فقط به حروف فرانسه و بدون تفسير ) نوشته است .
ديگر مسيو بلوشه
Blochet
در حواشى ص 576 از متن جامع التّواريخ و ص 61 از حواشى كه در مقدّمهء كتاب مذكور افزوده است اين كلمه را منككوبرتى و منككوبردى
Monkke - birdi
( به حروف عربى و فرانسه ) نوشته و به
Le ciel eternel la cree
( خداى جاويد او را آفريده ) ترجمه كرده است .
و چنان كه گفتيم جميع اين توجيهات اجتهاد مقابل نصّ و از قبيل اوهام و ظنون است ، و تا قرائت اين كلمهء مشكوكه به طور قطع از دليل خارج معلوم نگردد احتياط در متابعت اغلبيّت نسخ قديمه است .
( 51 ) - ص 500 س 15 ، حانب : كذا فى نسخة الأساس ( آ ) ، ب ج : حانيت ، د ه : جانيت . - صواب درين كلمه بدون شك بل به نحو قطع و يقين جانيت است با جيم و نون و ياء مثنّاة تحتانيّه و تاء مثنّاة فوقانيّه به طبق نسخ د ه . و مراد از آن اقوام لاز است يعنى سكنهء لازستان ولايت معروف واقع بر ساحل جنوب شرقى درياى سياه ، به شرح ذيل :
ابن بيبى در تاريخ سلاجقهء روم از مملكت قديم طرابوزن كه در صفحهء 488 اشارهء اجمالى بدان نموديم مطّردا به لفظ « جانيت » به ضبط مذكور در فوق تعبير مىنمايد ( رجوع شود به ص 13 ، 54 ، 57 ، 58 ، 333 از كتاب مزبور و به حاشيهء هوتسما درين موضع اخير ) ، در هيچ جا شرحى راجع بدين كلمه به نظر نرسيد ولى به احتمال بسيار قوى « جانيت » املاى قديمى « جانيك » و « جانيق » عثمانىهاى متأخّر بايد باشد كه در اصطلاح ادارى ايشان عبارت بوده از ولايتى وسيع واقع بر ساحل جنوبى درياى سياه در مغرب طرابوزن و مشرق قسطمونى كه شهر عمدهء آن صمصون و خود ولايت جزو ايالت
هامش
( 1 ) -Histoire du sultan Djelal ed - Din Mankobirti , prince de Kharezm , par Mohammed en - Nesawi , texte et traduction par O . Houdas , Paris , 1891 et 1895 .( 2 ) -Chrestomathie Persane , par Ch . Schefer , Paris , 1885 , volume II , pp . 135 , 189 , 250 .