پيچيد و از هرگونه قصد او آغاز كرد « 1 » .
مقارن اين احوال در ربيع الأوّل سنهء 680 « 2 » علاء الدّين از بغداد به دربار اباقا رسيد [ در تبريز - ظ ] با دو خزانهء زر « 3 » . عالمى را ديد به جان يكديگر افتاده و بازار وشايت و سعايت رواجى تمام دارد . غالب خواصّ و برآوردگان علاء الدّين تا چه رسد به دشمنان او به تحريك و تطميع مجد الملك و اعوان وى بر ضدّ علاء الدّين شدند و او را انواع تهمتها مىزدند « 4 » . مجد الدّين بن الأثير كه نايب علاء الدّين و از خواصّ وى بود برابر وى نشسته به مواجهه مىگفت كه از فلان موضع چندين و از فلان شخص چند دارى . چون صاحب شمس الدّين نازكى قصّه را مشاهده كرد پيش برادر فرستاد كه به هيچ وجه انكار مكن تا زحمتى نرسد ؛ چه گفتهاند ع : لا بارك اللّه بعد العرض فى المال « 5 » .
علاء الدّين در شرح اين مصائب وارده بر خود در اواخر عمر دو رسالهء نفيس تأليف نموده است ؛ يكى موسوم به تسلية الأخوان و نام ديگرى كه متمّم آنست معلوم نيست . و هر دو رساله از حسن اتّفاق در كتابخانهء ملّى پاريس موجود است « 6 » . و چون به مقتضاى اهل البيت ادرى بما فى البيت اين دو رساله طبعا اصحّ مآخذ ترجمهء حال عطا ملك است لهذا ما خلاصهء آن دو را به حذف حشو و زوايد و بدون نقصان و تحريف اصل مطلب در اينجا نقل مىكنيم « 7 » :
در تسلية الأخوان گويد « 8 » كه دشمنان ( يعنى مجد الملك و ياران وى ) مىگفتند كه هر
هامش
( 1 ) - جامع التّواريخ ايضا ، صفحهb313 .
( 2 ) - تسلية الأخوان آتى الذّكر ، نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس صفحهa225( Suppl . pers . 1556 ).
( 3 ) - ايضا ، صفحهa225 .
( 4 ) - ايضا ، صفحهb225 .
( 5 ) - جامع التّواريخ ايضا ، صفحهb313 .
( 6 ) - اين دو رساله هيچكدام مستقلا در كتابخانهء ملّى پاريس موجود نيست بل هركدام در ذيل يكى از نسخ جهانگشاى نوشته شده است : تسلية الأخوان در ذيل نسخهء ج( Suppl . pers . 1556 , ff . 220 b - 231 a )، و رسالهء ديگر مجهولة الاسم در ذيل نسخهء ز( Suppl . pers . 206 , ff . 1 b - 41 b )، و تسلية الأخوان را علاء الدّين در سنهء 680 تأليف نموده و رسالهء ديگر را در شهور سنهء 681 يعنى سال آخر عمر خود . شرح اين دو رساله ثانيا در ضمن تأليفات عطا ملك خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى .
( 7 ) - صاحب تاريخ وصّاف و روضة الصّفا در شرححال عطا ملك و برادرش شمس الدّين جوينى اين دو رساله را به كار برده و به اسم و رسم از آن نقل كردهاند . كاترمر در ترجمهء حال عطا ملك در « كنوز مشرقيّه » دو رسالهء مذكوره را به كار نبرده و از وجود آنها بىخبر بوده است چه دو نسخهء جهانگشاى كه متضمّن اين دو رساله است مدّتى بعد از تأليف ترجمهء حال علاء الدّين به قلم كاترمر ( سنه 1809 م ) داخل كتابخانهء ملّى پاريس شده است : نسخهء ج كه متعلّق به كتابخانهء شفر بوده پس از فوت او در سنهء 1898 داخل كتابخانهء مزبوره شده است و نسخهء ز در عهد لوئى فيليپ يعنى بعد از سنهء 1830 .
( 8 ) - تسلية الأخوان صفحه 226 .