مديترانه كه پايتخت آن شهر معروف سيس « 1 » بوده استعمال كردهاند . ابن فضل اللّه العمرى كه خود ( مانند غالب مورّخين مذكور در فوق ) معاصر اين طبقه ملوك بوده در كتاب التّعريف بالمصطلح الشّريف طبع مصر ص 55 گويد : « متملّك سيس ، و من ملك منهم سمّى التّكفور سمة جرت عليهم منذ كانوا و الى الآن و البيت التّكفورى ارمن و معتقدهم معتقد اليعاقبة او ما يقاربه » . و قلقشندى نيز در صبح الأعشى فى صناعة الإنشاء طبع مصر ج 8 ص 31 تقريبا عين همين عبارت را تكرار كرده است . حمد اللّه مستوفى در نزهة القلوب ص 218 گويد : « آب عاصى . . . در ملك تكفور و سيس كه ارمينية الأصغر [ كذا ] مىخوانند گذشته به درياى روم مىريزد » . و ابن بيبى در تاريخ سلاجقهء روم غالبا از ملوك اين ارمينيه به لفظ « تكور » كه املاى ديگر تكفور است تعبير مىكند ( از جمله مثلا ص 42 ، 45 ، 66 - 67 ، 250 ) . ولى گاه نيز به لفظ « تكفور » به طبق مآخذ عربى ( از جمله مثلا ص 9 و 40 ) ، رجوع شود نيز به مختصر الدّول ابن العبرى ص 448 ، 450 ، كه عين عبارت او سابقا مذكور شد و حاجت به تكرار نيست .
و اصل كلمهء تكفور با صور مختلفهء آن از تكور و تاكور همه از كلمهء ارمنى « تاگاور « 2 » » مىآيد كه در آن زبان به معنى پادشاه است و مركّب است از دو جزء : يكى « تاگ » به معنى تاج ، و ديگر ادات « - آور » به ضمّ واو به معنى حامل و برنده و دارا كه معادل « - ور » فارسى است در امثال كلمات هنرور و پيشهور و تاجور و نحوه . و بدون شك « تاگاور » ارمنى از « تاجور » فارسى گرفته شده كه چنان كه معلوم است در فارسى نيز به عين همان معنى تاگاور ارمنى يعنى پادشاه مستعمل است ، خاقانى گويد :
گفتى كه كجا رفتند اين تاجوران يكيك * زيشان شكم خاك است آبستن جاويدان
هامش
و عاقبت درين تاريخ اخير به دست مماليك مصر منقرض شد ، و آخرين ملوك اين طبقه لئون ششم كه به پاريس پناهنده شده بود در يكى از صوامع آن شهر در سنهء 795 هجرى وفات نمود . و اين ارمينيه را مورّخين مسلمين غالبا به لفظ بلاد سيس به مناسبت آنكه پايتخت آن شهر سيس بوده و بلاد الأرمن و بلاد ابن لاون يا ابن ليون ( يعنىLeon) به مناسبت آنكه نام بسيارى از افراد اين سلسله لئون بوده نام بردهاند ، و ابن بيبى دائما اين كلمه اخير را به صورت ليفون مىنويسد .
( 1 ) - شهر سيس هنوز نيز باقى و واقع است در 85 كيلومترى شمال شرقى ادنه بر لب يكى از فروع رود جيحان موسوم به دلىچاى و فعلا شهركى است مختصر داراى پنج هزار نفر سكنه و هنوز بعضى آثار قصر تاگاورها در آنجا باقى است ( رجوع شود به دايرةالمعارف اسلام در عنوان « ارمن » و « سيس » ج 1 ص 446 و ج 4 ص 473 - 475 ، و به ياقوت در « سيسيه » ، و به عموم قواميس جغرافيائى اروپائى در عنوان « سيس » .
( 2 ) -Tagavor- رجوع شود به قاموس دزى در مادّهء « تكفور » ج 1 ص 149 ، و حواشى بلوشه بر جامع التّواريخ ص 548 ، و حواشى صالحانى طابع مختصر الدّول ص 448 .