عظيم گشتند و هنوز سه سال و چند ماه از مرگ يزيد نگذشته بود كه اين تشكيلات پهناور پنهانى از اختفا به در آمد و موجوديّت خود را اعلام كرد و مبارزهء اعتقادى ، سياسى و نظامى وسيعى را به راه انداخت . اين تشكيلات فرماندار كوفه را دست گير و اخراج كرد و اجتماعى براى تظاهرات در مسجد جامع ترتيب داد تا رؤساى قبايل ، حاضر شدند يك حكومت موقّت به وجود آورند . تظاهرات ديگرى نيز براى عزادارى حضرت سيد الشهدا عليه السلام برپا شد كه نخستين مجلس عزاى رسمى و آشكار مردم اين سامان به شمار مىرفت . « 1 »
شكلگيرى نهضت توّابين
مسعودى ، مورّخ شهير اسلام ، چنين آورده است : در سال 65 ه . ق ، شيعيان به حركت در آمدند و همديگر را به دليل يارى ندادن امامحسين عليه السلام سرزنش كردند و از اين كار خود ، اظهار ندامت و پشيمانى نمودند .
آنان دريافتند كه چه خطاى بزرگى مرتكب شدهاند ؛ زيرا امامحسين عليه السلام را دعوت كرده بودند ، ولى او را ميان آن همه دشمن تنها گذارده و به يارىاش نشتافته بودند . آنان دريافتند كه اين خطا ، نابخشودنى ، جرم بزرگ و ننگى است كه دامنشان را گرفته و جز با دادن جان و كشتهشدن در اين مسير ، پاك نخواهد شد ؛ معتقد بودند كه بايد از دشمنان بكشند تا كشته شوند تا شايد خداوند از خطاى آنان درگذرد .
هستهء قيام شيعى توّابين به وسيلهء پنج تن از سران سالخوردهء شيعهء عراق
هامش
( 1 ) - انقلاب تكاملى اسلام ، ص 860 - 861 .