تلويزيونى ايالات متّحده امريكاست ، مصاحبههايى كه ناظران سياسى آن را تحليل مىكنند و اهميّت زيادى براى آن قائل هستند زيرا در همين گفتگوهاست كه برترى يكى از دو طرف به ثبوت مىرسد . به همين دليل هنگامى كه هشام خشمگين مىشد قدرت تشخيص خود را از دست مىداد .
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چرا هشام به جلادان خود دستور نداد امام باقر ( ع ) را به قتل برسانند ؟ و چرا خلفاى اموى پس از او امام صادق ( ع ) را آشكارا به قتل نرساندند ؟ زيرا اين حكومتها چنين تصوّر مىكردند كه اگر رهبرى معتدل را بكشند مسلمانان خشمگين خواهند شد و به جناحهايى تندرو مثل زيديه خواهند پيوست و اگر مردم به جناح زيديه جذب شوند در اين صورت حكومتها خود را مقصّر و مسبب گرايش امّت به سمت اين جناح خواهند دانست و در نتيجه خودشان ، در پايان دادن به تسلّطشان هرچه سريعتر سهيم خواهند بود . بدين سبب هرگاه در منطقهاى قيام مسلّحانهاى صورت مىگرفت حكومتهاى وقت مىكوشيدند تا افراد معتدل را با دادن مناصب مهمّ به خود نزديك و نيز بدين وسيله از ايشان دلجويى كنند و اگر همين اشخاص معتدل همچون اعضاى جنبش مكتبى داراى طرحهاى دراز مدّتى بودند و در اثر تلاش موقعيّتهايى به دست مىآوردند ، ناگزير حكومت وقت از ميان مىرفت . چرا كه در اين زمان حكومت خود را بين جنبشهاى معتدل و نهضتهاى انقلابى تندرو در فشار مىديد ، و اين وضعيّت آن را بين سندان و چكشى قرار مىداد كه ضربههاى پياپى بر سرش وارد مىشد . پس ، حكومتها در اين زمان در يك تنگنايى قرار مىگرفتند كه نه مىتوانستند قدرتى از خود نشان دهند و نه مىتوانستند به نرمى رفتار كنند و فقط محكوم به سكوت بودند . مكتبيها در طول تاريخ اينگونه عمل كردند . همچنان كه گفته شد در اين برهه جناحى تندرو نيز به چشم مىخورد و در مسير مبارزات ، زيديه عهدهدار اين جناح بود . تشكيل دهندگان اين جناح زيد و پسرش يحيى و على پسر يحيى و محمّد و ابراهيم دو پسر عبد اللّه بن الحسن بن الحسن و يحيى بن الحسن بن زيد بودند و همين جريان در طول تاريخ مكتبى ادامه مىيابد .
عهدهداران اين حركت ، يا فرزندان زيد و برادرانش بودهاند يا فرزندان حسن بن الامام الحسن زيرا جنبش زيديه را فرزندان زيد و فرزندان امام حسن ( ع ) به پيش مىبردند بدين ترتيب گاهى فرزندان امام حسن ( ع ) رهبرى جنبش را به عهده مىگرفتند و گاهى فرزندان زيد مسؤوليّت آن را مىپذيرفتند .
نهضت زيديه ، از آغاز قرن دوّم تا قرن دهم و يازدهم ، داراى نيروهاى مسلّح منظّمى بود و اين نهضت در واقع حافظ جنبش مكتبى بوده است .
امامان شيعه و جنبشهاى مكتبى ( فارسي ) — صفحة 121
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص١٢١