ميان صفا و مروه توسط هاجر براى جستجوى آب نقل كردهاند ، درمىيابيم كه بيشتر سنّتهاى مربوط به حج ، برگرفته از همين وقايع است ؛ يعنى وقايع زندگى انسانهاى پاك و موحّد ، - كه يادگار دينِ حنيف بودند - سرمشقى براى ديگر انسانهاى موحّد شده و به عنوان شعائر خداوند باقى مانده است .
حج ، احياى شعائر الهى و پاسدارى از دين توحيدى است .
حج صورت مناسكى و نمادين يك خاندان برجستهء موحّد است كه پدر اين خانواده ابراهيم است ؛ شخصى كه پدر اديان توحيدى در دورهء شناخته شدهء تاريخ است .
دو فرزند وى اسماعيل و اسحاق ، سر منشأ اقوام موحّد در شاخهء بنى اسرائيلى آن ، شامل دين يهودى و مسيحى و شاخهء عربى آن ، شامل امّت اسلامى مىباشند . از اين روست كه خداوند ، دين اسلام را « دينحنيف » ناميد و نام « مسلمان » را براى مسلمانان ، از زبان حضرت ابراهيم عليه السلام برگزيد و خانهء كعبه را نيز « كعبه » ، « البيتالحرام » ، « البيتالعتيق » نام نهاد . برخى ، « بيتالمعمور » را نيز نام ديگرى براى كعبه دانستهاند .
ساختمان كعبه كه به دست ابراهيم عليه السلام بنا شد ، بر اساس برخى نقلها ، حدود 32 / 4 متر ارتفاع داشته و ديوار شرقى آن 24 متر ، ديوار غربى 10 / 23 متر ، ديوار شمالى 5 / 16 متر و ديوار جنوبى 15 متر بوده است . در آن زمان خانهء كعبه سقفى نداشت و ديوارهاى آن از سنگ بنا شده بود .
مكه و كعبه بعد از اسماعيل عليه السلام
گذشت كه اسماعيل عليه السلام در ميان عربهاى نواحى مكه رشد يافت و از ميان آنان همسرى برگزيد . نسلى كه از وى پديد آمد ، به عربهاى عدنانى نامور است . اين عدنان در نسبنامهء قريش ، نياى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله معرفى شده و عربهاى عدنانى ، به اين اعتبار كه از نسل اسماعيلاند ، در واقع عرب نيستند ؛ چرا كه اسماعيل عليه السلام نه عرب ، بلكه از نژاد مردمان بين النهرين بود . از اين روست كه به آنها « مستعربه » به معناى « عرب شده » مىگويند . در برابر عدنانىها ، قحطانىها يا عربهاى جنوبى هستند كه به عرب اصيل يا