را ديدم كه هيچ كدام عبايى نداشتند و بعضى شلوار يا جامهاى حوله مانند كه بر گردنها گره زده مىشد ، به پا كرده بودند و گاهى به نصف ساقها نيز نمىرسيد و شخص با دست خويش جامه را نگه مىداشت تا عورتش هويدا نشود و گاهى جامه بلند بود و تا استخوانهاى روى پا مىرسيد . « 1 » برخى شمار آنان را تا هفتصد نفر ياد كردهاند . « 2 »
برخى از چهرههاى معروف از صفّه نشينان عبارتند از : ابوذر غفارى ، سلمان فارسى ، عبداللَّه بن مسعود ، مقداد بن اسود ، حذيفة بن يمان ، صُهَيب رومى و بلال .
اين افراد جز شركت در جماعت ، عبادت و نيز حضور در غزوات و سرايا ، كارى نداشتند و چون روحيهء عابدانه و زاهدانهاى داشتند ، در طول تاريخ اسلام سرمشقى براى انسانهاى عارف بودند . بسيارى از اين افراد كه تازه به مدينه آمده بودند ، در همان صفّه ، به آموزشهاى دينى مىپرداختند ، و گفته شده كه عبادة بن صامت ، به صُفّه نشينان قرآن مىآموخت . برخى از مفسّران آيهء 273 سورهء بقره را در بارهء صفّهنشينان دانستهاند :
لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً . . .
« براى بينوايانى كه در راه خدا گرفتار شده ، نمىتوانند سفر كنند ، ناآگاهان ، ايشان را دارا و ثروتمند مىپندارند ، از بس كه آنان عفيف و پاك نظرند . شما از صورتشان آنان را مىشناسيد . بااصراروسماجتاز مردم چيزى نمىخواهند . »
در روايتى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه به نقل از پدرانش عليهم السلام روايت كرده ، فرمود :
« رسول خدا صلى الله عليه و آله به اصحاب صفه سر مىزد ؛ چرا كه آنان ميهمانان رسول خدا صلى الله عليه و آله بودند و خانواده و مال و دارايى خود را ترك كرده ، به مدينه هجرت كرده بودند
هامش
( 1 ) كتاب بخارى ، ج 1 ، ص 120 ( بيروت ، داراحياءالتراث ) .
( 2 ) نك : فصلنامهء « ميقات حج » ، ش 21 ، ص 73