مدينه در آغاز دورهء اسلامى
پس از رحلت پيامبر ، شهر مدينه به صورت مركز خلافت درآمد . اين مركزيت تا سال نخست خلافت امام على عليه السلام يعنى سال 36 هجرى ادامه داشت . پس از آن كه امام از مدينه عازم كوفه شد ، مدينه ، از مركزيت خارج گرديد و ادارهء آن در عهدهء اميرانى درآمد كه از سوى عراق و سپس شام و نقاط ديگر بر دنياى اسلام حكومت مىكردند .
اين زمان ، افزون بر انصار ، شمار زيادى از مهاجران مسلمان و ديگر مسلمانان مكه به ويژه تعداد زيادى از طايفهء قريش در مدينه سكونت داشتند و اين شهر توسعهء بسيار يافت .
نخستين اميران مدينه در دورهء خلافت امام على عليه السلام ، ابوالحسن مازنى انصارى ، سهلبن حُنَيف و تمّامبن عباسبن عبدالمطلب و ابوايوب انصارى و قُثَمبن عباس بودند .
پس از آن در روزگار معاويه ، مدتى مروان بن حكم و سپس سعيد بن عاص ، عمرو بن سعيد بن عاص و وليدبن عُتْبةبن ابىسفيان امارت بر اين شهر را عهدهدار شدند . اين زمان مردم مدينه ، نه جانبدار علويان و نه امويان ، بلكه در انديشهء حمايت از خط ميانى قريش ؛ يعنى تفكر بوبكرى و عمرى بودند و به كسانى مانند عبداللَّه بن زبير تمايل داشتند .
در رجب سال شصت هجرى آنگاه كه معاويه درگذشت و امام حسين عليه السلام از مدينه خارج شد ، مردم چندان حساسيتى از خود نشان ندادند . اندكى بعد ، همانان بر يزيد شوريدند و يزيد هم در سال 62 سپاهى را براى سركوبى مردم مدينه به اين شهر فرستاد كه از خندق عبور كردند و بسيارى از فرزندان صحابه را كشتند . در اين واقعه كه به واقعهء حرّه شهرت يافت ، تمامى نوادگانِ حنظلهء غسيل الملائكه - كه در احد به شهادت رسيده بود - كشته شدند . محل دفن شمارى از شهداى حرّه ، تا به امروز در قبرستان بقيع مشخص است .
در دوران قطع سلطهء امويان بر حجاز و آغاز سلطهء خاندان زبير كه پس از مرگ