تصرف كامل مسلمانان قرار گرفت و بلال بر بام كعبه نداى اذان سر داد . پس از آن ، شورش قبيلهء هوازن در حُنَين نيز خاموش شد .
در سال نهم ، حج با حضور اكثريت مسلمان و اقليّت مشرك كه ديگر قدرتى نداشتند ، برگزار شد . رسول خدا صلى الله عليه و آله از على عليه السلام خواست تا آيات اول سورهء برائت را كه در اعلام برائت از شرك بود در روز حجاكبر - روز عرفه - بر مردم بخواند . در اين پيام ، خدا و رسول از شرك و مشركان اعلام بيزارى كرده و از آنها خواسته بودند تا در يك فرصت چهارماهه ، تصميم نهايى خود را براى پذيرش اسلام يا مقاومت در برابر آن بگيرند . بدينسان ، شرك تا چندى پس از آن به طور كامل از ميان رفت . همچنين ، در سال نهم ، رسول خدا صلى الله عليه و آله سپاهى به تبوك فرستاد كه توانست قبايل حدود شامات را آرام سازد .
در سال دهم ، رسول خدا صلى الله عليه و آله نخستين حج خود را به همراه بيش از يكصد هزار تن از پيروان خويش انجام داد . در اين مراسم بود كه آيين حج از سوى رسول خدا صلى الله عليه و آله به طور كامل تشريع و تشريح شد . آن حضرت ضمن خطبهاى كه به خطبهء حَجّةالوداع ( حج آخرين ) معروف است ، نصايح فراوانى به مردم كرد .
آن حضرت در بازگشت از سفر حج ، در روز هجدهم ذيحجه ، در غدير خم ، على عليه السلام را به جانشينى خود برگزيد و همهء مسلمانان نيز به اين عنوان با آن حضرت پيمان بستند و البته گروهى چه زود اين عهد و پيمان الهى را شكستند !
رسول خدا صلى الله عليه و آله هفتاد روز پس از غدير ، در حالى كه چند روز دچار بيمارى و تب شديد بود ، در 28 صفر سال يازدهم هجرت به لقاى پروردگارش شتافت ؛ و اين در حالى بود كه از وضعيت داخلى جامعهء اسلامى بيمناك بوده و آشكار بود كه از آيندهء امت در نگرانى بسر مىبرد . با اين حال ، آن حضرت ، طى بيست و سه سال تلاش در مكه و مدينه ، بنيانگذار يكى از مهمترين اديان توحيدى و آخرين آنها براى بشر بود كه امروزه ميليونها نفر بدان ايمان دارند و به رسول خدا صلى الله عليه و آله و جاىجاى قدمهاى او در مكه و مدينه عشق مىورزند و هر ساله به عشق زيارت قبرش ، به سوى مدينه مىشتابند .
آثار اسلامى مكه و مدينه ( فارسي ) — صفحة 187
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص١٨٧