قسمت شمالى شهر ، جايى كه امكان ورود دشمن از آن ناحيه وجود داشت ، كندند .
دشمن در پشت خندق زمينگير شد و پس از گذشت بيست روز ، در حالى كه برخى از پهلوانان آنها كه از خندق عبور كرده بودند ، كشته شدند ، با سرشكستگى مدينه را ترك كردند . در واقع ، اين آخرين زورآزمايى مشركان در برابر مسلمانان بود كه به شكست انجاميد .
در سال ششم هجرت ، رسول خدا صلى الله عليه و آله به قصد انجام عمره و به همراه بيش از يكهزار و پانصد تن از اصحاب راهى مكه شد . مشركان اعلام كردند كه مانع از ورود رسول خدا صلى الله عليه و آله به مكه خواهند شد . آن حضرت راه خود را كج كرد و در حديبيه - كه در مسير جدّه است - متوقف شد . آنگاه نمايندهاى به داخل شهر فرستاد ، اما با دير شدن بازگشت او ، رسول خدا صلى الله عليه و آله با اصحاب بيعت كرد تا در برابر مشركان مقاومت كنند . اين بيعت را « بيعت رضوان » ناميدند . نمايندهء رسول خدا صلى الله عليه و آله بازگشت و پس از آمدن نمايندهء مشركان ، صلح حديبيه به امضا رسيد . بر اساس اين معاهده ، جنگ به مدت ده سال متوقف شد و مقرر گرديد كه از سال بعد از آن ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و اصحابش بتوانند براى انجام عمره سه روز را در مكه بسر برند .
در سالهاى ششم و هفتم ، رسول خدا صلى الله عليه و آله به شاهان و رؤساى قبايل بزرگ نامه نوشت و آنان را به اسلام دعوت كرد . همچنين ، در سال هفتم براى نخستينبار پس از هجرت ، با اصحاب راهى مكه شد و سه روز را براى انجام عمره در شهر بسر برد .
در سال هشتم ، مشركان پيمان را شكستند و بر خلاف معاهدهء حُدَيْبيه رفتار كردند و پيامبر صلى الله عليه و آله كه در پى فرصتى براى فتح مكه بود ، سپاه عظيمى را روانهء اين شهر كرد و خود فرماندهى آن را برعهده گرفت . شهر با مقاومت بسيار محدودى كه از سوى برخى جوانان خودسر مكه به عمل آمد ، فتح شد . رسول خدا صلى الله عليه و آله به مسجدالحرام درآمد ، بتها را شكست و آنگاه به داخل كعبه رفت و آثار شرك را از آنجا زدود . امام على عليه السلام سهم مهمى در شكستن بتهاى نصب شده بر روى كعبه داشت .
بدين ترتيب ، بيست و يك سال بعد از بعثت و هشت سال پس از هجرت ، مكه در
آثار اسلامى مكه و مدينه ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: الشيخ رسول جعفريان
ص١٨٦