قبح فعلى محقق نخواهد بود .
مطلب چهارم : نظريه مرحوم شهيد اول راجع به تجرّى ( قال الشّهيد قدّس سرّه فى القواعد . . . ) شهيد « ره » دو قسم از اقسام تجرّى را بررسى نموده و حكم هريك را بيان فرموده است . قسم اوّل : متجرّى تنها قصد و نيّت معصيت را نموده و بدنبال آن هيچگونه اقدام عملى نداشته مجرّد قصد گناه هرگز عقاب و مذمّتى را در پى ندارد و معفوّ بودن آن از اخبار و روايات استفاده مىشود .
قسم دوم : متجرّى علاوه بر قصد گناه فعلى را كه اعتقاد به حرمت آن ، دارد انجام مىدهد و سرانجام كشف مىشود كه عمل انجام شده معصيت نبوده در اين فرض دو احتمال وجود دارد احتمال اول آنست . نظر بر اينكه فعل حرامى انجام نداده و عمل انجام شده معصيت و گناه نمىباشد و مثل آنست كه مجرّد نيّت و قصد گناه را داشته لذا همانند قسم اوّل ، عقاب و مذمتى در كار نخواهد بود .
احتمال دوم آنست كه نيّت معصيت و اشتغال به عمل ، نشانه آنست كه آقاى متجرّى جسور است و هتك مولى نموده بعبارة ديگر نيّت معصيت ، در عمل انجام شده كه در واقع مباح است ، اثر مىگذارد و عمل مزبور را به هتاكى و جسارت به مولى ، معنون مىسازد و آن را تبديل به حرام خواهد نمود و لذا جناب متجرّى بايد در انتظار عقاب و عذاب بسر ببرد ) .
( و قد ذكر بعض الاصحاب . . . ) مرحوم شهيد براى احتمال دوم قول بعضى از اصحاب را بعنوان تأييد ذكر فرموده است كه اگر كسى مثلا شرب الماء را بسبك و كيفيّت شرب الخمر انجام بدهد ، از جهت تشبيه ، شرب الماء حرمت پيدا مىكند . مرحوم شهيد در ادامه بحث براى تجرّى 5 مثال ذكر نموده است دوتا از انها مربوط به عرض و ناموس است و 2 تا از انها در رابطه با اموال است و يكى از انها در ارتباط با نفوس مىباشد و قبح فعلى داشتن تجرّى ، در همه اين موارد ، محل نظر و اشكال مىباشد .
مثال اول : در منزل غير با زنى مواجه شده و گمان نموده كه آن زن
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 69
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٦٩